Kashgar

China – Kashgar | Anno 1998

 

 

 

 

Waar de Taklamakan tegen de Pamir doodloopt, bevindt zich een van de grootste oases van Centraal-Azië. Kashgar is haar naam. Van hieruit kan je de bergen over – naar het Indische subcontinent of naar West-Azië en vandaar naar het Middellandse Zeegebied

 

Zijn unieke positie maakt van Kashgar een kruispunt van culturen en een draaischijf tussen oost en west. Dat was deze oasestad al voor het begin van onze tijdrekening. En dat is ze nog steeds

 

Soms lijkt het alsof de tijd er is blijven stilstaan. Steenkool wordt er met ezelskarren getransporteerd

 

Nauwelijks tien jaar geleden waren er nog geen auto’s in Kashgar en waren er wachtlijsten van vijf jaar voor een fiets

 

 

 

In de oude stad vind je indrukwekkende houten balkons

 

De Volksrepubliek China past in het hele land dezelfde tijdszone toe, met name die van Beijing. Ook in Kashgar, dat ongeveer 3 400 km ten westen van de hoofdstad ligt. Het uurwerk op de centrale klokkentoren loopt dus twee uur voor op de lokale zonnetijd

 

Dat Kashgar zich in deze vijandige woestijnomgeving weet te handhaven heeft de oase vooral aan het smeltwater te danken dat uit de bergen stroomt en aan de vruchtbare löss, rijk aan kleimineralen, die door de wind aangevoerd wordt

 

Voor zover er rivieren zijn, staan die meestal droog. Water verzamelt zich enkele tientallen centimeter onder de grond en stroomt dan langzaam oostwaarts. Aan de oppervlakte blijft soms zout achter dat als een laagje sneeuw de bodem bedekt

 

Tijdens het eerste millennium was het boeddhisme dominant in de oasesteden rond de Taklamakan. De verweerde resten van een tempelstructuur en een pagode uit de 7e eeuw herinneren ons daaraan

 

In de zijwanden van de centrale tempel waren nissen aangebracht waarin boeddhabeelden geplaatst werden. Die beelden zijn al lang verdwenen, zelfs de nissen van het zandstenen bouwwerk zijn nauwelijks zichtbaar

 

De twaalf meter hoge Mor-pagode daarentegen is iets beter bewaard. Goed herkenbaar zijn de drie vierkante platforms waarop het heiligdom staat. Het onderste platform heeft een omtrek van 48 m

 

In de 10e eeuw heersten de Karachaniden over het eerste Turkse rijk dat de islam als staatsgodsdienst oplegde. Tegenwoordig is de overgrote meerderheid der Oeigoeren soenniet

 

 

 

De Aidkahmoskee dateert uit 1442 en is nog steeds de grootste moskee van China. Haar asymmetrische, met okerkleurige tegels bezette voorgevel doet Perzisch aan

 

Zodra de gelovige de moskee betreedt, belandt hij in een oase van rust te midden van het groen. De moskee is deels als een open paviljoen opgevat

 

De gebedshal is sober ingericht. Centraal bevindt zich de mihrab

 

Het dak van de halfopen gebedshal wordt geschraagd door een woud van achthoekige, groene zuilen. De moskee zelf biedt plaats aan tienduizend gelovigen. Op het plein voor de Aidkah kunnen nog eens tienduizend gelovigen plaatsnemen

 

Een gebedsnis wijst de richting van Mekka aan

Vrouwen zijn in de moskee niet toegelaten voor hun geloofsbeleving

 

Het mausoleum van Abakh Hodja (1640) bevat de graftombes van 72 leden van de Hodjafamilie, gespreid over vijf generaties

 

Voor moslims is deze heiligste plek van Xinjiang een bedevaartsoord

Abakh Hodja was niet alleen een gerespecteerd soefileraar, maar ook een belangrijk religieus en politiek leider in de 17e eeuw

 

Ongetwijfeld is het mausoleum een van de mooiste voorbeelden van islamitische architectuur in China, met zijn geglazuurde tegels, zijn 17 m hoge koepel en zijn vier minaretten, elk op een verschillende manier gedecoreerd met arabesken en bekroond met een koepeltje in de vorm van een omgekeerde lotus

 

De 72 graftomben zijn met blauw geglazuurde tegels belegd. Grote tomben zijn aan mannelijke familieleden voorbehouden, vrouwelijke familieleden moeten het met een kleinere tombe stellen

 

Het beroemdste graf is dat van de Welriekende Concubine, de kleindochter van Abakh Hodja die door keizer Qianlong in zijn harem opgenomen werd. Bleef zij zich met succes tegen zijn avances verzetten, zoals de Oeigoeren beweren? Of wist hij haar toch in te palmen, zoals de Han-Chinezen beweren? We weten het niet

 

De enorme islamitische begraafplaats rond het mausoleum is nog steeds in gebruik. Een kleine opening in de tomben van leem en stro biedt de ziel van de overledene gelegenheid te ontsnappen

 

Naast de begraafplaats bevindt er zich nog een medresse en een kleine moskee

 

De houten pilaren zijn rijk gedecoreerd

Kleurrijke muqarnas sieren de kapitelen van de pilaren. Zij staan symbool voor de rijkdom en de complexiteit van de islam

 

Stenen arabesken sieren de minaret van de moskee

 

De Oeigoeren zijn oorspronkelijk uit Mongolië afkomstig. Ze spreken een Turkse taal, net zoals de Kirgiezen, de Kazachen, de Oezbeken, de Azerbeidzjanen en uiteraard de Turken

 

Een echte natie hebben de Oeigoeren nooit gevormd, in tegenstelling tot andere Turkse volkeren zoals de Kirgiezen, de Oezbeken en de Turkmenen. Maar de vitaliteit van hun cultuur moet niet voor die van hun zustervolkeren onderdoen

 

 

 

Pas in het begin van de 20e eeuw is men de islamitische bevolking van Xinjiang Oeigoeren gaan noemen, al is dit een historisch gegroeid mengelmoes van volkeren die inzake taal, godsdienst en cultuur niet veel van elkaar verschillen

 

Dat gebrek aan natievorming heeft ertoe geleid dat er zich geen politieke of intellectuele elite gevormd heeft. De Oeigoeren zijn het enige volk in Azië dat geen weerstand bood aan Dzjenghis Khan. Toen in 1911 het Chinese keizerrijk in elkaar stortte, verklaarden Tibet en Mongolië zich meteen onafhankelijk, terwijl de Oeigoeren zich gedeisd hielden

 

Oeigoerse mannen gaan traditioneel in een gestreepte katoenen chapan gekleed met een doppa op het hoofd

 

Een waterdrager, hoe jong ook, moet niet sterk maar slim zijn

 

 

 

Het water uit de bergen verzamelt zich voornamelijk onder de grond op een diepte van enkele tientallen centimeters

 

Oeigoerse meisjes pronken graag met hun mooie kleedjes en hun geborduurde doppa’s

 

 

 

 

 

Momenteel (1998) telt Kashgar ongeveer 310 000 inwoners. Bijna één op vijf zijn Han-Chinezen, hier naartoe gelokt door aantrekkelijke voorwaarden inzake tewerkstelling en huisvesting. De onverholen bedoeling is de Oeigoerse bevolking in haar eigen regio tot een minderheid te herleiden

 

Rood is de traditionele kleur van de bruidsjurk bij Han-Chinezen. Rood staat immers voor een opgewekte stemming, geluk, kracht en vitaliteit

 

Van alle steden in China is Kashgar de minst Chinese, schreef Colin Thubron, de Britse reisverhalenauteur. Lang zal dat echter niet meer duren

 

In het straatbeeld verwerft Chinees schrift zich steeds meer een plaats naast het Perzisch-Arabisch schrift waarin het Oeigoers genoteerd wordt

Traditionele ambachten zijn er te kust en te keur in Kashgar

 

Elders in de stad zijn industrieel geproduceerde hakbijlen beschikbaar. Toch worden ze ook nog op ambachtelijke wijze vervaardigd

 

De hoefsmid zet het paard in een travalje om het te beslaan

 

Om excessieve slijtage van de hoeven te voorkomen, worden ze bekapt, bijgesneden en van hoefijzers voorzien

 

Bamboe wordt verhit en geplooid om er traditionele stoommanden van te maken

Messen slijpen op de fiets en ondertussen een praatje slaan

 

Populierenhout is verreweg de meest voorkomende houtsoort in de oases rond de Taklamakan

 

Traditionele Oeigoerse woningen worden doorgaans in leemsteen opgetrokken, niet in hout

 

Hout wordt vooral voor plafonds, deuren en balkons aangewend. Vaak zijn die kunstig bewerkt

 

In een geïndustrialiseerde wereld hebben ambachtelijke plaatslagers het steeds moeilijker

 

Het geluid moet u er zelf bij denken

 

Al van in de 14e eeuw worden Oeigoerse liederen door een rawap begeleid, een luit met een lange hals en een klankkast die in principe met gedroogd slangenleer bespannen wordt. Kenmerkend zijn de gestileerde geitenhorens die net boven de klankkast zijn gemonteerd

 

Ook handgemaakte messen uit Yengisar zijn een gegeerd item. Elk heft heeft een unieke design, met geometrische patronen van been, hoorn, schelp en andere materialen

 

Met zijdeweefkunst zijn de Chinezen al meer dan vijfduizend jaar vertrouwd. Pas in 552 wisten de Byzantijnen het Chinese monopolie op zijde te doorbreken en zelf zijden stoffen te vervaardigen

 

Vooral bij de Oezbeken en de Oeigoeren is de doppa populair. Het hoofddeksel bestaat in een eindeloos aantal variëteiten, rond of vierkant, vaak rijk versierd met borduurwerk

Top

Jaak Palmans
© 2025 | Versie 2025-08-21 14:00