Pantanal – Deel 3

Brazilië – Pantanal | Anno 2018

 

 

 

 

Blauwgele ara’s zijn wijdverspreid in Zuid-Amerika

 

Hun kleurrijk verenkleed is hun handelsmerk – blauwe vleugels, oranjegele borst, groen tipje op de kop. Noten klemmen ze onder hun poot om ze vervolgens moeiteloos te kraken met hun krachtige bek

 

De naakte huid rond ogen en snavel is wit. Het intrigerende patroon van fijne donkere lijntjes wordt door stoppelige zwarte veertjes gevormd

 

Blauwgele ara’s vormen koppeltjes voor het leven. In het wild worden ze makkelijk 50 tot 60 jaar, in gevangenschap zelfs meer dan 80. Maar dan moeten ze wel het juiste voedsel krijgen. Want onder meer avocado’s, kersenpitten en chocolade zijn zelfs bij kleine hoeveelheden dodelijk

 

Amazonepapegaaien zie je bijna overal in Latijns-Amerika. Doorgaans zijn ze overwegend groen, met enkele kleine kleuraccenten. Zoals deze blauwvoorhoofdamazone met de gele vlek rond de ogen, het rode tipje op de schouders en vooral het blauwe voorhoofd waar zijn naam naar verwijst

 

Overdag tref je blauwvoorhoofdamazones veelal in de toppen van de bomen aan. 's Avonds verzamelen ze zich in ‘slaapbomen’ waar ze samen de nacht doorbrengen

 

Op het menu van de blauwvoorhoofdamazone staan allerhande vruchten, bessen, zaden, noten, bloesem en knoppen van bomen

 

Blauwvoorhoofdamazones vormen koppeltjes voor het leven. De eitjes worden door het vrouwtje uitgebroed. Begint het te regenen, dan vat het mannetje met gespreide vleugels post aan de ingang van het nest, om te voorkomen dat het vrouwtje en de eieren nat worden

 

De blauwe ara is de trots van de Pantanal. Met zijn lengte van ongeveer een meter is het de grootste vliegende papegaai ter wereld. Maar de soort is bedreigd, niet alleen door de aantasting van haar leefgebied, maar ook door de illegale handel

 

In de Pantanal bestaat het voedsel van de blauwe ara bijna uitsluitend uit zaden van de urucuripalm

 

Gelukkig is de urucuripalm er alomtegenwoordig

Met de harde noten van deze palm heeft zijn krachtige bek niet de minste moeite

 

Eens een nest gevonden en goedgekeurd, legt het vrouwtje een eerste ei, en enkele dagen later een tweede. Dat laatste mag je gerust plan B noemen. Want in de strijd om voedsel is dat kleintje kansloos tegen de eerstgeborene. Tenzij de eerstgeborene zelf als eerste het loodje legt

 

Dat blauwe ara’s in hun gedrag een grote intelligentie vertonen, is genoegzaam bekend. En dat ze nieuwsgierig zijn ook

 

Amper vijftien tot twintig centimeter meet de Braziliaanse dwerguil. Een vrij kleine roofvogel dus, maar met verrassend grote klauwen aan het einde van dat korte lijf

 

Het lijkt wel een afgeknakte tak van een boom, maar het is een vale reuzennachtzwaluw, meesterlijk gecamoufleerd met zijn gespikkeld verenkleed

 

Overdag zit de vale reuzennachtzwaluw roerloos op een tak te dutten, ‘s nachts komt hij tot leven en duikt hij als een havik naar zijn prooien

 

Iets kleiner dan de vale reuzennachtzwaluw is de grijze reuzennachtzwaluw

 

Ook de grijze reuzennachtzwaluw is een meester in de camouflage. Tellingen wekken de indruk dat hij zeldzaam is, maar wellicht wordt hij vaak over het hoofd gezien, vergroeid als hij lijkt met de tak waarop hij zit

 

Steevast is zijn kop met de kleine snavel recht omhoog gericht. Achter die korte bek gaat een enorme keel schuil

 

Zo groot is zijn vertrouwen in zijn camouflage dat hij zelden vlucht. Al opent hij toch soms een oog, er zorgvuldig over wakend dat dan zijn fel oranje iris niet bloot komt te liggen, want dat zou zijn camouflage om zeep helpen

 

Insecten vangt deze tropische koningstiran als een ware luchtacrobaat in de vlucht of plukt hij van de bladeren terwijl hij roerloos boven de vegetatie zweeft. Zijn territorium weet hij met succes tegen grote jongens zoals de kuifcaracara en de reuzentoekan te verdedigen

 

De veetiran schroomt zich niet andere vogels van hun nest te verjagen om daar zelf te broeden. Open weiland is zijn favoriete omgeving. De voortschrijdende ontbossing speelt dus in zijn voordeel

 

Met zijn helgele borst en de witte oogstreep over zijn zwarte kop is de grote kiskadie een opvallende verschijning

 

Roofvogels probeert hij met agressieve duikvluchten en luide kreten te verjagen. Vaak druipen die dan effectief af omdat de jacht toch niets meer oplevert met zo’n vrijpostige lawaaimaker in de buurt

 

De zwartvoorhoofdtrappist leeft doorgaans in kleine groepen. De groepsleden helpen elkaar dan bij het grootbrengen van de jongen

 

Met een lengte van 75 cm is de geelhalsibis een vrij grote ibis

 

Op open terrein voelt hij zich thuis – velden, moerassen, savanne, grasland. De nabijheid van water acht hij niet eens noodzakelijk

 

Kuikens worden met een rechte bek geboren, maar na een week of twee staat die al mooi krom. Hooguit twee kuikens van een nest van vier zullen overleven. Want in de strijd om voedsel delven de laatstgeborene het onderspit

 

Net zoals de meeste andere ibissen heeft de groene ibis wel water nodig. Je zal hem normaliter in beboste en vochtige biotopen aantreffen, waar hij gewoonlijk tijdens de schemering op pad gaat

 

Een vreemde verschijning is het, deze reuzenmiereneter. Van snuit tot staart kan hij twee meter lang zijn, met een schouderhoogte van 60 cm

 

Dat een dergelijke kolos enkel van mieren en termieten leeft, is nauwelijks te vatten. Zijn zestig centimeter lange, kleverige tong flitst tot 150 keer per minuut naar buiten. Dat moet wel, als je dertigduizend mieren per dag wil verorberen

 

De toestand van zijn poten kan een bron van zorg zijn voor een miereneter

 

Want zijn scherpe klauwen gebruikt hij om mierennesten of holen open te scheuren. Om die klauwen tijdens het lopen niet te verslijten, steunt hij op zijn polsen, met de scherpe klauwen naar binnen gevouwen

 

Tanden heeft een reuzenmiereneter niet. Zijn prooi kauwt hij eerst met de harde delen van zijn gehemelte. Vervolgens nemen wrijfplaten in een gedeelte van de maag het kauwen over

 

Wat de fazanten en de pauwen zijn voor de Oude Wereld, zijn de sjakohoenderen voor Zuid-Amerika. Zoals bijvoorbeeld deze chaco-chachalaca die zowel in de bomen als op de grond leeft

 

Zaden passeren zijn maag-darmkanaal vaak ongeschonden. De chaco-chachalaca staat dan ook bekend als een belangrijke verspreider van zaden

 

Onder moeders vleugels is het veilig schuilen. Die wijsheid zit bij jonge kuikens in de genen ingebakken. Roofvogels zullen hen op die manier niet snel opmerken

 

Het rossig sjakohoen met zijn typische rode halskwab is een neefje van de chaco-chachalaca. Zijn biotoop gaat er op achteruit en hij wordt nog bejaagd ook. Het ziet er dus niet goed uit voor deze middelgrote vogel

 

Overdag houdt het grijpstaartstekelvarken zich vooral in boomtoppen tussen dicht gebladerte op. Je zal hem dan zelden op de begane grond ontmoeten. Zijn staart inbegrepen kan hij iets meer dan een meter lang zijn

 

Op zijn staart en zijn kop na is heel zijn lichaam met korte, witte stekels bedekt. Ze vormen een effectief wapen tegen zijn vijanden. Toch zijn zulke stekels al in de ontlasting van jaguars teruggevonden

 

Zijn krachtige poten, lange klauwen en grijpstaart maken van hem een uitstekende klimmer. Zijn staart gebruikt hij om tijdens het klimmen rond takken te krullen

 

Tijdens de schemering gaat het grijpstaartstekelvarken in bomen naar voedsel op zoek. Dat kunnen bladeren zijn, malse scheuten, boombast of vruchten, maar ook kleine dieren

 

In het voorjaar bevalt het vrouwtje normaal van een jong met een langharige, roodachtige vacht en korte stekels die bij de geboorte zacht en flexibel zijn – gelukkig maar

 

Boomtoppen zijn uitgelezen observatieposten voor zwarte gieren. Daar zitten ze geduldig te wachten tot ze kans zien een stuk aas of afval te bemachtigen

 

Het zijn de meest sociale, maar ook de meest brutale van de Amerikaanse gieren. Ze jagen zelfs op vee. Met een groep sluiten ze dan een pasgeboren kalf in en pikken het in de ogen, in de neus of in de tong. Het kalf raakt in shock, waarna de gieren het makkelijk kunnen doden

 

Zwarte gieren rekenen op hun uitstekend gezichtsvermogen, want ruiken kunnen ze niet. Maar ze zijn zo sluw zich geregeld bij andere giersoorten aan te sluiten die wel over een scherp reukvermogen beschikken

 

Zo is er de kleine geelkopgier, die in staat is de geur van ethylmercaptaan te detecteren. Dat gas ontstaat als het lichaam van een dood dier begint te ontbinden. Zo kan de kleine geelkopgier zelfs kadavers ontdekken die onder het bladerdak verscholen liggen

 

Zijn bek is niet sterk genoeg om de dikke huid van grote dieren open te rijten. Daarvoor heeft de kleine geelkopgier de hulp van een koningsgier of een kalkoengier nodig. Maar die ontberen dan weer de reukzin om prooien te lokaliseren. Daarvoor vallen ze op de kleine geelkopgier terug. Een win-winsituatie dus

 

 

 

Geelstuitbuidelspreeuwen troepen soms met honderd koppeltjes samen – net zoals Afrikaanse wevers. Het zijn de vrouwtjes die de nesten bouwen, de eieren uitbroeden en voor de jongen zorgen

 

Opvallend zijn de blauwe ogen en de helgele veren op de onderbuik en de staart

 

Ook de fraaie gele ‘epauletten’ op zijn schouders trekken de aandacht

 

Een enorme snavel waar een vogel aan vasthangt – dit moet een reuzentoekan zijn. Het is de grootste en meest verspreide toekan ter wereld

 

Onderzoek wijst uit dat de reuzentoekan zijn enorme snavel als een soort thermische radiator hanteert. Hij regelt er de warmteafvoer mee, en dus ook zijn lichaamstemperatuur

 

Eieren en kuikens van andere vogels roven, daar schroomt de reuzentoekan zich niet voor. Het is dus niet uitgesloten dat hij die enorme bek gebruikt om zijn slachtoffers te intimideren

 

Voor jonge kuikens is het na de geboorte vele maanden wachten op die indrukwekkende bek

 

Baía Siá Mariana

Top

Jaak Palmans
© 2025 | Versie 2025-08-25 14:00