Pinguïns en schapen samen op de foto

Chili – Straat Magellaan | Verenigd Koninkrijk – Falklandeilanden | Anno 2025

 

Vrijdag 26 september | Punta Arenas – Straat Magellaan

Zaterdag 27 september | Scotiazee

Zondag 28 september | Saunders Island – West Point Island

Maandag 29 september | Stanley

 

 

Vrijdag 26 september | Punta Arenas – Straat Magellaan

Het moet aangenaam leven geweest zijn in het Punta Arenas van het begin van de 20e eeuw. Toch als je Sara Braun heette. Want het neoklassieke herenhuis dat ze hier tussen 1895 en 1905 liet neerzetten getuigt van een luxe die je in deze verre uithoek niet meteen zou verwachten. Per slot van rekening bevinden we ons bijna 2 200 kilometer bezuiden Santiago, de Chileense hoofdstad. Bij wijze van spreken aan de rand van de beschaving, want wereldwijd ligt geen enkele stad dichter bij de zuidpool.

Wereldwijd ligt geen enkele stad dichter bij de zuidpool

Scheepvaart, zeeleeuwen en schapen, dat waren de sectoren waarin Sara's man fortuin gemaakt had vooraleer hij vroegtijdig aan tuberculose stierf. In welke mate hij net zoals vele andere veeboeren in deze streek actief betrokken was bij de genocide op de inheemse Selk'nam blijft onduidelijk.

 

Ferdinand Magellaan

Plaza de Armas

Indertijd was het plein waar de patriciërswoning verrees een modderige plek waar nog maar net boompjes aangeplant waren. Tegenwoordig zijn dat imposante reuzen die de charme van de Plaza de Armas uitmaken. Centraal staat een standbeeld van Ferdinand Magellaan. Op de sokkel zijn enkele figuren weergegeven die verschillende aspecten van de ontdekkingsreizen en het leven van die tijd in de regio voorstellen.

Raak je zijn voet aan, dan zou dat geluk brengen en garanderen dat je ooit naar Punta Arenas terugkeert

Veel aandacht gaat naar het beeld van de zogenaamde Patagonische indiaan. Hij zou het verzet symboliseren van de inheemse bevolking tegen de komst van Europese ontdekkingsreizigers. Raak je zijn voet aan, dan zou dat geluk brengen en garanderen dat je ooit naar Punta Arenas terugkeert. Zo wordt de tragiek van de koloniale onderdrukking met de mantel der liefde toegedekt.

 

Palacio Sara Braun

Tegenwoordig herbergt het statige Palacio Sara Braun een restaurant, een koffiebar, een taverne en in het voormalige kantoorgedeelte zelfs een hotel. Maar het zijn de woonvertrekken die ons in de eerste plaats interesseren. Even lijkt het alsof we pech hebben, want de voordeur is gesloten. Maar aankloppen volstaat om toegang te krijgen. Prompt worden we verrast door de verfijnde inrichting van het interieur – de lounge, de muziekkamer, de eetkamer, de biljartkamer, de slaapkamers. Veel meubelstukken zijn nog origineel.

 

Palacio Sara Braun

We zakken af naar de waterkant en kijken uit over de Straat Magellaan. De overkant zien we niet, dit lijkt de open zee wel. Dertig kilometer breed is de zeestraat op dit punt. Iets minder dus dan de 33 km van het Nauw van Calais. Een bouwvallige pier is door tientallen keizeraalscholvers in bezit genomen.

Het weer is prachtig, er staat een koele wind, maar daar zijn we goed op voorbereid. Het is dan ook aangenaam kuieren over de Costanera del Estrecho, de kilometerslange promenade langs de kust. Net vandaag houden zowel schoolkinderen als volwassenen een opruimactie van zwerfvuil. Want de promenade is een van de favoriete pleisterplekken voor inwoners zowel als toeristen, en die wil je proper houden. Niet in het minst vanwege de historische monumenten.

Vooral de soevereiniteit verwerven over de Straat Magellaan stond hoog op het verlanglijstje

Monumento A Tripulantes Goleta Ancud

Een daarvan is het Monumento A Tripulantes Goleta Ancud. Een enigszins theatrale voorstelling is dat, zes meter hoog, van de schoener Ancud en zijn bemanning. Om daar de betekenis van te vatten, moeten we terug naar het begin van de 19e eeuw. Het woeste zuiden van het continent was toen amper geëxploreerd. Zowel in Argentinië als in Chili groeide de drang om een zo groot mogelijke claim op deze onontgonnen gebiedsdelen te leggen. Vooral de soevereiniteit verwerven over de Straat Magellaan stond hoog op het verlanglijstje.

Het was de Ancud die deze klus zou klaren. In 1843 voer hij naar Punta Santa Ana om er de Chileense vlag te planten, het fort Bulnes te bouwen en zo bezit te nemen van deze strategische zeeweg. Dat heden ten dage de bijna zeshonderd kilometer lange Straat Magellaan helemaal in Chileense handen is, is op dat exploot terug te voeren. Dat het zogeheten fort uit niet meer dan wat boomstammen, aarde en gras bestond, doet daar geen afbreuk aan.

In 2020 was het precies vijfhonderd jaar geleden dat Ferdinand Magellaan in opdracht van de koning van Spanje de zeestraat ontdekte die achteraf zijn naam zou krijgen

Monumento al Sur

Nog zo'n historisch memoriaal is het Monumento al Sur dat we links in de verte nog net kunnen onderscheiden. Ditmaal is het de doortocht van Ferdinand Magellaan die herdacht wordt. Want in 2020 was het precies vijfhonderd jaar geleden dat deze Portugees in opdracht van de koning van Spanje de zeestraat ontdekte die achteraf zijn naam zou krijgen. Het monument heeft de vorm van een armillarium gekregen, het bolvormige instrument waarmee je de bewegingen van hemellichamen kan beschrijven.

 

Puerto del Estrecho

Maar onze aandacht gaat natuurlijk vooral uit naar de M/V Magellan Explorer die rechts in de verte aangemeerd ligt. Zestien dagen lang zal dat ijsversterkt expeditiecruiseschip onze vaste stek zijn. In 2019 is het in het Chileense Valdivia voor 44 miljoen euro van stapel gelopen. Vandaag vaart het voor Antarctica 21, een toonaangevende touroperator voor expedities in het zuidpoolgebied.

Zestien dagen lang zal dat ijsversterkt expeditiecruiseschip onze vaste stek zijn

M/V Magellan Explorer

Heel opmerkelijk is het design van het schip – een blauwzwarte romp met een aantal grillige witte dwarsstrepen. Hier, in de haven, kan je daar niet naast kijken, maar straks, tussen de rotsen en de gletsjers, zullen we dat silhouet harmonieus in de natuurlijke achtergrond zien opgaan. Met zijn lengte van 91 m en zijn breedte van 16 m is het niet eens een groot schip. Wat eerder een voordeel dan een nadeel is, aangezien je er makkelijker mee in kleine inhammen kan manoeuvreren.

Een kleine, rode motorboot schurkt tegen de Magellan Explorer aan. Straks zal blijken dat dit de Parry is, de loodstender die de twee Chileense loodsen aan boord heeft gebracht. Want de Straat Magellaan mag dan wel aan weerszijden door land beschut zijn, toch maken de vele vernauwingen, de onvoorspelbare wind en de grillige stromingen het navigeren er moeilijk. Een beroep doen op loodsen is daarom verplicht. En het brengt meteen wat geld in het Chileense laatje.

De vele vernauwingen, de onvoorspelbare wind en de grillige stromingen maken het navigeren er moeilijk

Punta Arenas

Eertijds was het Patagonische wol en leer wat in de Salles y Bianco verwerkt en verkocht werd. Tegenwoordig zijn het niet langer balen wol die hier in- en uitgaan, het zijn poolreizigers. Want Antarctica 21 heeft van het voormalige pakhuis zijn thuisbasis gemaakt. Explorer's House heet het nu, het heeft een grondige metamorfose ondergaan. We strijken er neer voor de lunch.

Even na twee is het zover. In drie shifts brengen bussen onze groep naar de haven waar een grote hangar als grensovergang dienstdoet. Bagage en passagiers ondergaan er de nodige controles vooraleer we inschepen. Om twintig na drie gaan we aan boord en betreden we vol tintelende verwachtingen onze kajuit. Het avontuur kan beginnen.

Of toch niet. Want eerst moet een reeks formaliteiten afgewerkt worden. Veiligheid staat met stip bovenaan dat lijstje. Dat beklemtoont David Berg ten overvloede tijdens zijn eerste briefing in de lounge. Gaandeweg zullen we deze Zweed als een bekwaam en toegewijd expeditieleider leren waarderen. Ervaring heeft hij zat, getuige de circa twintig expeditiecruises die hij al geleid heeft.

Vuur noemt David het grootste gevaar voor een schip. Logisch, want je kan nergens heen als je schip op open zee in de fik staat

Vuur noemt David het grootste gevaar voor een schip. Logisch, want je kan nergens heen als je schip op open zee in de fik staat. Tenzij naar de reddingssloepen natuurlijk. Weerklinken er zeven korte tonen en één lange, dan is het groot alarm. Zonder dralen horen we ons dan naar ons muster station in de buurt van een van de sloepen op dek 5 te begeven. Liefst van al gebeurt dat op ordentelijke wijze, voegt hij eraan toe. Horen we één heel lange toon, aangevuld met verbale commando's van de bemanningsleden, dan komt dat op een evacuatiebevel neer.

Oefening baart kunst. Het blijft dus niet bij theorie. Zodra het noodsignaal effectief weerklinkt, start onze driloefening. Gedwee haasten we ons met onze volumineuze reddingsvesten om de hals naar ons muster station. Vier slierten van oranje Michelinmannetjes wriemelen zich over de twee trappen naar boven. Daar aangekomen wordt de oefening meteen een succes genoemd. Want achter onze rug heeft de bemanning gecheckt of iedereen wel degelijk zijn kajuit verlaten heeft.

Half zes is het wanneer de Magellan Explorer de trossen losgooit en de steven noordwaarts wendt. In het westen zoekt de zon geleidelijk de horizon achter Punta Arenas op. De lucht is blauw, het weer is prachtig, onze vreugde kan niet op.

Een westelijke doorvaart naar de Molukken vinden, daar ging het hem om

Van Ferdinand Magellaan onthouden we uit de geschiedenislessen vooral dat hij de eerste was die helemaal rond de aarde voer. Ongetwijfeld een indrukwekkende prestatie, maar dat was niet het belangrijkste opzet van zijn onderneming. Een westelijke doorvaart naar de Molukken vinden, daar ging het hem om. Want in die tijd scheerde de specerijenhandel hoge toppen en waren de Molukken de enige plek ter wereld waar je nootmuskaat en kruidnagel kon inslaan. Maar de Portugezen waren heer en meester over de gangbare route naar het Verre Oosten via Kaap de Goede Hoop.

En toen ontdekte Christoffel Colombus de Nieuwe Wereld. Gaandeweg rijpte het inzicht dat de Molukken misschien ook wel vanuit het westen te bereiken waren. De Spanjaarden zagen hun kans schoon en gaven Ferdinand Magellaan de opdracht om een westelijke doorgang te zoeken.

Op 20 september 1519 trok hij erop uit met een vloot van vijf schepen. Maandenlang verkende hij de Zuid-Amerikaanse kust. Pas op 21 oktober 1520 ontdekte hij de ingang van zijn zeestraat. Nog eens achtendertig dagen later bereikte hij de Stille Oceaan en wist hij het zeker – deze waterweg van 570 km was precies wat hij zocht.

Punta Arenas werd een obligate stop voor de schepen die door de zeestraat voeren. De stad dankte er haar welvaart aan

Punta Arenas

Algauw groeide de Straat Magellaan uit tot een vitale handelsroute. Niet alleen was het de snelste manier om tussen beide oceanen te reizen, bovendien ontweek je zo de gevaarlijke stormen die de meer zuidelijk gelegen Kaap Hoorn konden teisteren. Punta Arenas werd een obligate stop voor de schepen die door de zeestraat voeren. De stad dankte er haar welvaart aan. Pas in 1914 kwam daar een einde aan, toen het Panamakanaal openging en de route naar de Stille Oceaan in een klap bijna 15 000 km korter werd.

Aan boord van de Magellan Explorer laten we ons intussen in de dagelijkse routine inbedden. Te beginnen met de avondlijke Recap and Briefing, klokvast om 18.45 u., op de voet gevolgd door het avondmaal om 19.30 u. Kapitein Alexey Zakalashnyuk voert even het woord om ons welkom te heten, expeditieleiders David van Antarctica 21 en Stefan van Asteria Expeditions stellen de leden van hun teams voor.

Een mozaïek van nationaliteiten is het, van Chili tot Rusland, van Alaska tot Zimbabwe

Punta Arenas aan de Straat Magellaan

Die teamleden zijn het die de lezingen zullen verzorgen, de zodiacs zullen besturen, de landingsplaatsen zullen verkennen, de wandelroutes zullen uitzetten, en in weer en wind een baken zullen zijn waarop we kunnen vertrouwen. Een mozaïek van nationaliteiten is het, van Chili tot Rusland, van Alaska tot Zimbabwe. Uiteenlopende disciplines ook, van marien bioloog tot geoloog, van polair historicus tot glacioloog. Maar twee dingen hebben ze gemeen – een diepgaande expertise en een grenzeloze passie voor de poolstreek. En dan is er ook nog Iryna, de Oekraïense scheepsdokter.

We varen een van de ruwste zeeën ter wereld tegemoet, waarschuwt hij

Straat Magellaan

David windt er geen doekjes om. We varen een van de ruwste zeeën ter wereld tegemoet, waarschuwt hij. Concreet gaat het om de Scotiazee, een watermassa met een oppervlakte van 900 000 km² – dertig keer België dus. Grosso modo bevindt die zich tussen de zuidpunt van Zuid-Amerika, de noordpunt van het Antarctische schiereiland, de Zuidelijke Sandwicheilanden en Zuid-Georgia.

Iryna's kabinet is er niet op voorzien om vingertopjes weer aan een vinger te naaien

Veiligheid moet bij de oversteek onze grootste bekommernis zijn. Meer dan ooit geldt het aloude adagium één hand voor jezelf, één hand voor het schip. Overal zijn er relingen – in de gangen, langs de trappen, in de publieke ruimten – alles samen honderden meters lang. Hou je eraan vast, waar je ook bent. En neem een deur altijd bij de klink, nooit bij de rand. Want door een bruuske beweging van het schip kan ze plots dichtklappen. En Iryna's kabinet is er heus niet op voorzien om vingertopjes weer aan een vinger te naaien. Kortom, je kan David niet aanwrijven dat hij vaag of onduidelijk is.

Wat de expeditie zelf betreft, het zal iets meer dan een dag duren vooraleer we de Falklandeilanden zullen bereiken. Daar zullen we een dag of twee vertoeven, met zodiaclandingen op enkele eilanden. Dan zal het ons ongeveer drie dagen vergen om naar Zuid-Georgia te varen. Vijf dagen lang zullen we daar de mooiste plekjes verkennen. De terugreis is als het ware het spiegelbeeld van de heenreis – drie dagen open zee tot aan de Falklandeilanden, twee dagen bezoek aan enkele eilanden, ruim een dag open zee tot in Punta Arenas.

Koude, regen of sneeuw deren hem niet, de zodiaclandingen gaan dan gewoon door. Het enige wat van tel is en een landing kan beletten, is de wind

Straat Magellaan

Maar vergeet niet, besluit David, dat alles van het weer afhangt. En dan heeft hij het niet over de temperatuur of de neerslag. Koude, regen of sneeuw deren hem niet, de zodiaclandingen gaan dan gewoon door. Het enige wat van tel is en een landing kan beletten, is de wind. En die zal alomtegenwoordig zijn. De vraag zal niet zijn of het waait, maar hoe hard het waait.

De vraag zal niet zijn of het waait, maar hoe hard het waait

Windkaarten zijn dan ook Davids favoriete instrument. Momenteel achtervolgt een storm ons vanuit het westen. Het ziet ernaar uit dat zondagochtend – overmorgen dus – het slechte weer ons zou kunnen inhalen. Dat wordt spannend. Zullen we deze storm voorblijven? Fingers crossed.

Top

Zaterdag 27 september | Scotiazee

Zelfs in bed ontgaat het ons niet. Even na middernacht neemt de deining aanzienlijk toe. Kennelijk hebben we de Straat Magellaan achter ons gelaten en bevinden we ons op open zee. Van het zogenaamde rollen, waarbij het schip zijdelings heen en weer schommelt, merken we niet zoveel. Gelukkig maar, want de bedden staan in de lengterichting, we zouden er weleens uit kunnen rollen. Maar het stampen van het schip, waarbij de boeg op het ritme van de golven fors op en neer deint, is wel pittig. Waarschijnlijk omdat onze kajuit zich helemaal vooraan in het schip bevindt.

Dit zou een vroege lentedag op de Middellandse Zee kunnen zijn

Wenkbrauwalbatros

Het is vreemd ontwaken op de Scotiazee. De lucht is blauw, er hangt een lichte bewolking, de zichtbaarheid is onbeperkt. Aan de oostelijke horizon tovert de opkomende zon een hemelse gloed van licht en warmte tevoorschijn. Dit zou een vroege lentedag op de Middellandse Zee kunnen zijn.

Kijk je echter naar het donkere wateroppervlak, dan zie je daar golven van twee tot drie meter hoog, met hier en daar schuimkoppen op de hoogste golven. Een wind van acht beaufort giert met een snelheid van 70 km/h over het water en blaast ons bijna omver als we ons op de boeg wagen. Geregeld slaat een fontein van wit schuim over de reling. Toch is dit geen storm. Dit is het leven zoals het is op de Scotiazee.

Buiten is het 5 °C. Maar het is de gevoels­temperatuur die voor ons van belang is. Bij deze windsnelheid blijkt die – 4 °C te bedragen. Buiten even een luchtje scheppen doen we best niet in hemdsmouwen.

Vandaag wordt het dus een dag op open zee, met alleen maar water rondom ons zo ver als we kijken kunnen. Slaat dan na het ontbijt de verveling toe? Helemaal niet. Er blijken lezingen op het programma te staan en deze namiddag heeft David zelfs enkele klussen voor ons in petto.

Geregeld slaat een fontein van wit schuim over de reling. Toch is dit geen storm. Dit is het leven zoals het is op de Scotiazee

Wenkbrauwalbatros

Met een exposé over de vorming van de Atlantische Oceaan bijt Pablo Zenteno, onze glacioloog uit Chili, de spits af. Maar eerst wil hij het even over het rollen van het schip hebben. Dat we die beweging nauwelijks voelen, is geen toeval. Want de Magellan Explorer heeft zijn stabilisatoren geactiveerd. Twee vinnen zijn dat, die midscheeps onder de waterlijn uit de romp steken en zo het rollen van het schip tegenwerken. Dat gebeurt computergestuurd, met sensoren die continu de snelheid en de richting van de golfslag meten en razendsnel de hoek van de stabilisatoren bijstellen. Resultaat? Het rollen van het schip wordt met 80 tot 85 % gereduceerd.

Dat daardoor de topsnelheid van de Magellan Explorer van veertien naar twaalf knopen teruggebracht wordt – van 26 km/h naar 22 km/h dus – moeten we erbij nemen, vindt Pablo. Want zonder die stabilisatoren zouden er heel wat minder gegadigden voor zijn lezing opgedaagd zijn, voegt hij er met een brede grijns aan toe.

Waarschijnlijk was het de Antwerpse cartograaf Abraham Ortelius die dit in 1596 als eerste opmerkte

Terug naar het ontstaan van de Atlantische Oceaan. Dat Afrika en Zuid-Amerika op de wereldkaart als twee stukken van een enorme puzzel in elkaar lijken te passen is alom bekend. Waarschijnlijk was het de Antwerpse cartograaf Abraham Ortelius die dit in 1596 als eerste opmerkte. Hij koppelde er zelfs de bedenking aan dat beide continenten van elkaar afgescheurd leken te zijn.

Maar het zou nog meer dan drie eeuwen duren vooraleer daar een wetenschappelijke theorie aan gekoppeld werd. Het was Alfred Wegener die in 1912 met het concept van de continentendrift op de proppen kwam. De aanwijzingen voor dat idee stapelden zich op – Antonio Snider-Pellegrini had in 1858 al op de overeenkomsten tussen fossielen aan weerszijden van de Atlantische Oceaan gewezen, Alexander du Toit deed in 1927 hetzelfde voor gesteentelagen. En de Challengerexpeditie had in 1872 de Mid-Atlantische Rug ontdekt op de plaats waar de twee continenten uiteendreven.

Per slot van rekening was Wegener een meteoroloog. Wat weet zo iemand van geologie af?

Wenkbrauwalbatros

Toch zou het nog ruim veertig jaar duren vooraleer Wegeners hypothese in het wereldje van de geologen algemeen aanvaard werd. Per slot van rekening was Wegener een meteoroloog. Wat weet zo iemand van geologie af?

Intussen weten we dat het supercontinent Pangea ongeveer 200 miljoen jaar geleden begon uiteen te vallen, met onder meer de splitsing van Afrika en Zuid-Amerika tot gevolg. Dat laatste gebeurde ongeveer 70 miljoen jaar geleden, toen de Atlantische Oceaan zich opende. Wat dat betekende voor Zuid-Georgia en de Falklandeilanden zal Laura Martin, een aardwetenschapper uit Schotland, ons over enkele dagen toelichten.

En de toekomst? Ooit zullen alle continenten tot een nieuw supercontinent samenklonteren. Pablo heeft er al een naam voor – Pangea Proxima. De Atlantische Oceaan zal dan tot een kleine binnenzee gereduceerd zijn, net zoals de Middellandse Zee tegenwoordig het restant is van de Tethysoceaan. Maar daarop is het nog 250 miljoen jaar wachten.

Buiten oogt de wereld grijs. De lucht voelt vochtig aan, maar het regent niet. Geregeld ploffen wolken van bruisend schuim op het schip neer, soms zelfs tegen de ramen van de lounge op dek 5, ongeveer veertien meter boven de waterlijn. Niets bijzonders dus, want zo gaat dat op de Scotiazee.

Waar precies zich de Falklandeilanden bevinden, weinigen zouden het weten, ware het niet dat er in 1982 een heuse oorlog uitbrak

Reuzenstormvogel

Waar precies zich de Falklandeilanden bevinden, weinigen zouden het weten, ware het niet dat er in 1982 een heuse oorlog tussen Argentinië en het Verenigd Koninkrijk uitbrak. Wekenlang domineerde de archipel het wereldnieuws. Maar nieuw is dat niet. Al eeuwenlang wordt er om deze onbeduidende eilanden gebakkeleid.

Niemand is beter geplaatst om dat verhaal uit de doeken te doen dan Tennessee Blackmore, onze Britse historicus gespecialiseerd in de geschiedenis van de zuidpoolgebieden. Het cliché van de wereldvreemde geschiedenisfreak is aan hem niet besteed. Met zijn flamboyante persoonlijkheid, zijn gedurfde ironie en zijn bulderende piratenstem zal hij keer op keer zijn publiek in de ban houden.

Of de Yahgan, de oorspronkelijke bewoners van Zuid-Amerika, de archipel ooit verkend hebben, weten we niet. Maar dat zou best kunnen, want door de daling van de zeespiegel in de ijstijd waren de Falklandeilanden misschien over land bereikbaar.

Wanneer Europeanen de eilanden voor het eerst opmerkten, weten we evenmin met zekerheid. Wel waren er in de loop van de 16e eeuw een rist waarnemingen van eilanden in deze buurt. Op sommige kaarten duikt zelfs de naam Sansoneilanden op. Maar of dit de Falklandeilanden waren, staat niet vast.

Het was de tijd van de beruchte Sea dogs, de Britse piraten die door koningin Elizabeth I gemachtigd waren om de vijanden van Engeland aan te vallen

Kaapse stormvogel

Reuzenstormvogel

Wat wel vaststaat is het feit dat Richard Hawkins in 1594 de archipel in alle bescheidenheid de naam Hawkins Maydenlande gaf. Het was de tijd van de beruchte Sea dogs, de Britse piraten die door koningin Elizabeth I gemachtigd waren om de vijanden van Engeland – Spanje dus – aan te vallen en de Zuid-Amerikaanse kusten zoveel mogelijk te plunderen. Ook in vredestijd. De meest succesvolle onder hen werden daarvoor zelfs geridderd – Sir Francis Drake, Sir Thomas Cavendish, Sir Richard Hawkins.

Scheurbuik was in die tijd een geduchte ziekte die fataal kon aflopen. Vers voedsel was de enige remedie, want van vitamine C had nog niemand gehoord. De Falklandeilanden waren dan ook een populaire tussenstop voor schepen die rond Kaap Hoorn voeren. Je kon er vers voedsel en zoet water inslaan, je kon er schuilen voor stormen en mogelijke averij aan je schip herstellen. Voor het overige was niemand in de archipel geïnteresseerd.

Het was wachten tot 1690 vooraleer John Strong voor zover wij weten als allereerste formeel voet aan land zette. De doorgang tussen de twee grootste eilanden noemde hij Falkland Channel naar de burggraaf van het Schotse Falkland. Dat was de naam die uiteindelijk bleef plakken.

De Spanjaarden haalden het verdrag van Tordesillas uit de mottenballen en eisten de archipel voor zich op

Zowat een eeuw later kwam er leven in de brouwerij, toen de Fransen in 1764 Port Louis stichtten op de oostkust en de Britten in 1765 hetzelfde deden met Port Egmont op de westkust. Daar moest heibel van komen. Het waren echter de Spanjaarden die het vuur aan de lont staken. Ze haalden het verdrag van Tordesillas (1494) uit de mottenballen en eisten de archipel voor zich op.

 

Wenkbrauwalbatros

Daar kwam net geen oorlog van. De Fransen trokken zich terug, de Britten en de Spanjaarden bleven de soevereiniteit over de Falklandeilanden opeisen. Toch lieten ze de archipel grotendeels aan zijn lot over, want ze hadden andere katten te geselen – de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten, de veldtochten van Napoleon. Op de Falklandeilanden brak een periode van wetteloosheid aan, met vee dat vrij rondzwierf en gewapende gaucho's die voor onrust zorgden.

In 1833 kwam daar een einde aan. Nu waren het de Argentijnen die de soevereiniteit op de eilanden opeisten en er zich zelfs begonnen te vestigen. Daar kregen de Britten het behoorlijk van op hun heupen. Ze stuurden schepen om orde op zaken te stellen en verzochten de aanwezige Argentijnen vriendelijk maar dringend op te hoepelen. Een scenario dat zich in 1982 zou herhalen, maar daar zal Tennessee een andere keer uitvoerig op ingaan.

Het was voor de kust van de Falklandeilanden dat de Britse Navy in 1914 de Duitse Keizerlijke Marine een vernietigende slag toebracht

Voortaan waren de Falklandeilanden Brits overzees gebied. In 1842 werd Stanley, het voormalige Port Jackson, tot hoofdstad uitgeroepen. Maar ook hier liet de opening van het Panamakanaal zich gelden. Steeds minder schepen deden de haven aan. De archipel leek in de vergetelheid te belanden.

Toch was er bij de aanvang van de Eerste Wereldoorlog nog een korte opflakkering van de bedrijvigheid. Want het was voor de kust van de Falklandeilanden dat de Britse Navy in 1914 de Duitse Keizerlijke Marine een vernietigende slag toebracht. Duitslands enige permanente overzeese vloot hield feitelijk op te bestaan. Meer dan achttienhonderd Duitsers lieten het leven, tegenover tien Britten. De dag waarop dat gebeurde, 8 december, is sedertdien een nationale feestdag voor de Falklanders.

 

Wenkbrauwalbatros

Recenter was er dan de oorlog van 1982. Al bij al heeft die een positieve weerslag gehad op de eilanden. De bevolking is zowaar van ongeveer 2 250 in 1982 naar 3 470 in 2025 gegroeid. Daarvan wonen er 3 215 in de hoofdstad Stanley. Ruim 92 % dus. Komt het echter op aantallen aan, dan zijn schapen de dominante levensvorm op de Falklandeilanden. Want die zijn met meer dan een half miljoen. Hun wol is van uitstekende kwaliteit en vormt dan ook een belangrijk exportproduct.

Naast Oost-Falkland en West-Falkland zijn er nog 776 kleinere eilanden

Groot is de eilandengroep niet. Met zijn oppervlakte van 12 173 km² is hij net iets kleiner dan het Vlaams Gewest. Vaak zal je op een kaart de archipel gereduceerd zien tot zijn grootste twee eilanden – Oost-Falkland en West-Falkland. Dat er daarnaast nog 776 kleinere eilanden zijn, wordt dan over het hoofd gezien. Ten onrechte, want doorgaans zijn precies die kleinere eilanden het interessantst. Want daar is het dat vele diersoorten zich veilig voelen en uitgebreide kolonies vormen.

Buiten heeft de zon intussen de overhand gekregen op de grijze lucht. Maar de golven hebben niet aan kracht ingeboet. Geregeld spat wit schuim met veel gedruis hoog tegen de scheepsromp uiteen.

De komende dagen, wanneer we met zodiacs aan land zullen gaan, zullen de omstandigheden vaak uitdagend zijn, waarschuwt David ons. Uitdagender nog dan pakweg in Spitsbergen of Antarctica. Maak je geen illusies, voegt hij eraan toe, nat zullen we zeker worden. Uiteraard heeft dat allemaal met de wind te maken die hier constant om onze oren giert.

De komende dagen, wanneer we met zodiacs aan land zullen gaan, zullen de omstandigheden vaak uitdagend zijn, waarschuwt David ons

 

Onze veiligheid verzekeren is daarom zijn eerste bekommernis. Wat daar zoal bij komt kijken, dat leren we tijdens de verplichte Pre-Excursion Briefing – warme kleding in laagjes aantrekken, fotomateriaal waterdicht opbergen, reddingsvest correct gebruiken, in- en uitchecken met onze sleutelkaart, laarzen spoelen in het desinfectiebad met Virkon, systematisch de zeemansgreep toepassen, in een zodiac stappen terwijl die hevig op en neer deint, door de branding aan land waden, ...

Eens aan land zullen we met duizenden, zo niet met vele tienduizenden dieren geconfronteerd worden. Dit leefgebied is het hunne, dat horen we te respecteren. We horen ons dus niet tussen de dieren in de kolonies te begeven en we waken erover om als groep geen dieren te omsingelen of hun doorgang naar zee of naar hun kuikens te blokkeren. Minstens vijf meter afstand houden is de norm, bij gevaarlijke dieren zoals zeeolifantenmannetjes mag dat zelfs een twintigtal meter zijn. Lijkt een dier ons te willen naderen, dan gaan we achteruit.

Er is niet alleen de fysieke veiligheid. Er is ook wat David biosecurity noemt, de bescherming van inheemse dieren- en plantensoorten tegen de invasie van exoten. Geen organismen van het ene eiland naar het andere overbrengen dus, zelfs niet van het ene strand naar het andere, teneinde de fragiele evenwichten niet te verstoren. Concreet betekent dat onder meer na elke uitstap de laarzen grondig kuisen. Daar zijn apparaten met roterende borstels voor beschikbaar in wat ze hier de mudroom noemen, de ruimte waar we onze laarzen en ons reddingsvest bewaren en van waaruit we aan boord gaan van de zodiacs.

In geen geval mogen we op de grond knielen, zitten of liggen, en evenmin mogen we apparatuur of tassen op de grond zetten. Letterlijk niets mag met de aarde in contact komen

Maar er is meer. Sinds 2021 hebben uitbraken van een hoogpathogene vorm van vogelgriep wereldwijd tot de dood geleid van honderdduizenden zeevogels. Vreemd genoeg blijven pinguïns van de ziekte gespaard, terwijl sommige zeezoogdieren zoals zeehonden en zeeleeuwen er wel aan doodgaan. De schrik zit er dus goed in, de richtlijnen zijn verstrengd. In geen geval mogen we op de grond knielen, zitten of liggen, en evenmin mogen we apparatuur of tassen op de grond zetten. Letterlijk niets mag met de aarde in contact komen. Behalve de zolen van onze laarzen, natuurlijk.

 

Reuzenstormvogel

Aan het werk nu. Alle spullen die we mee aan land zullen nemen, moeten grondig geïnspecteerd en zo nodig gekuist worden – jassen, regenbroeken, handschoenen, mutsen, rugzak, wandelstokken, fototoestel, verrekijker, cameratas, statief... noem maar op. Zakken worden met een stofzuiger uitgezogen, klittenbandsluitingen worden met een stijf borsteltje onder handen genomen, vlakke oppervlakken worden met een natte doek gereinigd. In de mudroom op dek 2 kiezen we onze laarzen, inspecteren ze op reinheid en bergen ze op in ons kastje.

Daarmee is de klus geklaard. Of toch bijna. Enkel nog even bij de receptie op dek 3 langsgaan om er een Self Audit te ondertekenen. Daarmee bevestigen we formeel dat we onze volledige uitrusting grondig geïnspecteerd en zo nodig gereinigd hebben. Ach, die juristen toch.

Terwijl in de vooravond tientallen wenkbrauwalbatrossen, reuzenstormvogels en Kaapse stormvogels aan bakboord hun eindeloze rondjes op de thermiek draaien, leidt David de dagelijkse Recap and briefing. De storm die ons op de hielen zit, heeft ons niet kunnen inhalen, stelt hij tevreden vast. Maar goed ook, want dan zouden we met golven van 5 tot 6 m geconfronteerd worden, in plaats van slechts 2,5 tot 3 m zoals nu.

Wanneer straks de duisternis valt, moeten we in onze kajuiten de gordijnen zorgvuldig dicht trekken zodat de ramen lichtdicht afgesloten zijn

 

Wanneer straks de duisternis valt, moeten we in onze kajuiten de gordijnen zorgvuldig dicht trekken zodat de ramen lichtdicht afgesloten zijn. De bemanning zal hetzelfde doen in de lounge, het restaurant en de andere publieke ruimten, zodat het schip helemaal verduisterd zal zijn. Blijft ergens een lichtvlek over, dan kan dat zeevogels aantrekken die zich tegen de ramen te pletter vliegen. En dat moeten we tegen elke prijs vermijden.

Verloopt alles zoals verwacht, dan zullen we morgenvroeg op Saunders Island aan land gaan, belooft David. Het op drie na grootste eiland van de Falklands is dat, met een doormeter van iets meer dan twintig kilometer. Het heeft zelfs een onverharde landingsbaan die enigszins protserig Saunders Island Airport genoemd wordt. Maar wat ons het meest interesseert, is het feit dat het een IBA is, een Important Bird Area. Een plek dus die wereldwijd van belang is voor het behoud van vogelpopulaties.

Top

Zondag 28 september | Saunders Island – West Point Island

Vijf voor twee. In het holst van de nacht schrikken we plots wakker van tumult in de buik van het schip. Geen twijfel mogelijk, de Magellan Explorer laat zijn anker zakken. Na ruim 32 uur varen hebben we Saunders Island bereikt.

Nemen we de verrekijker ter hand, dan openbaart zich een onverwacht schouwspel

Uit de kluiten gewassen molshopen

Uren later, bij het ontwaken, is het nevelig en grijs, maar regent het niet. Naar Falklandnormen kunnen we de weersomstandigheden zelfs vrij aangenaam noemen – windkracht 5, temperatuur 7 °C. Van op de boeg kijken we over twee heuvels uit, met een lange, smalle zandstrook daartussen. The Neck, zo noemen ze deze landengte. Veel stelt ze niet voor, je kijkt er met gemak overheen.

 

 

Dan trekken enkele kale oneffenheden onze aandacht. Heuveltjes zijn het eigenlijk niet, eerder lijken het uit de kluiten gewassen molshopen, zo klein zijn ze. Maar nemen we de verrekijker ter hand, dan openbaart zich een onverwacht schouwspel. Elk van die heuveltjes bulkt van het leven. Vele tientallen pinguïns zijn er neergestreken en bereiden zich zoetjesaan voor op hun belangrijkste taak in de lente – werken aan hun voortplanting.

 

 

We laten er geen gras over groeien. Het is niet eens acht uur wanneer de scouts aan de slag gaan. Met een zodiac trekken ze er in volle vaart op uit om een plek te kiezen waar we aan land kunnen gaan zonder dieren te storen. Met vlaggetjes zetten ze paden uit die we mogen verkennen en markeren ze zones waar we geen voet mogen zetten. Nauwelijks een half uur later gaan de eerste passagiers aan land.

Al acht generaties lang baat de familie hier een schapenboerderij uit

The Neck – Ezelspinguïns

Wie ons daar staat op te wachten is de 67-jarige David Pole-Evans. Al acht generaties lang baat zijn familie hier een schapenboerderij uit. In 1987 hebben ze het eiland zelfs gekocht. David en zijn zus Biffo kunnen zich nu de trotse eigenaars noemen van een eiland van 131 km² met onder meer de ruïnes van Port Egmont, stranden vol zeeolifanten en de broedplaatsen van ontelbare pinguïns en albatrossen.

 

Ezelspinguïn

Schapen kweken doen ze nog altijd. Momenteel grazen er ongeveer vijfduizend op de groene hellingen van het eiland. Maar gaandeweg brengt ook toerisme tegenwoordig een broodnodige duit in het zakje. Zo verhuren ze kamers voor £ 100 per persoon per nacht. De gegadigden zijn dan in de eerste plaats natuurliefhebbers die hier het abondante dierenleven komen observeren. Ook natuurdocumentaires zijn een bron van inkomsten. National Geographic en de BBC zijn al op bezoek geweest, net zoals filmploegen uit Japan, Duitsland en Nederland.

 

Trompetteren

Bedelen om voedsel

Het blijken ezelspinguïns te zijn die de heuveltjes bevolken. Die herken je vooral aan hun felrode snavel en de witte vlek boven hun oog. Hun vreemde naam danken ze aan het geluid dat ze maken – het lijken wel ezels die aan het balken zijn. Zeventig tot negentig centimeter groot worden ze, alleen koningspinguïns en keizerspinguïns zijn nog forser. Zwemmen doen ze als de beste. Met snelheden tot 36 km/h geven ze elke andere pinguïnsoort onder water het nakijken.

Een nest bouwen is typisch een taak van het mannetje, terwijl het vrouwtje goedkeurend toekijkt

Nestmateriaal verzamelen

Broeden

Kuikens zijn er nog niet te zien. Wel zijn sommige pinguïns druk in de weer om een nest te bouwen en steentjes, schelpen of mos aan te slepen. Dat is typisch een taak van het mannetje, terwijl het vrouwtje goedkeurend toekijkt. Verslapt hun aandacht een beetje, dan kan het zijn dat een buurman stiekem steentjes begint te stelen. Dat kan dan weer tot hoogoplopende ruzies en heel veel gebalk leiden.

 

Ezelspinguïn

Ongetwijfeld zijn de kale heuveltjes ontstaan als gevolg van hun bouwwoede. Want elk jaar opnieuw trappen ze het gras plat en slepen ze nieuw materiaal aan om hun nesten vorm te geven. Zijn ze niet aan het bouwen, dan zijn ze aan het foerageren of aan het broeden. Of heel druk bezig met filosofisch in de verte te staren.

Op zee zijn zelfs volwassen pinguïns niet veilig, met orka's, zeeleeuwen en zeeluipaarden die het op hen gemunt hebben

Ezelspinguïns

Aan land hebben ezelspinguïns eigenlijk geen vijanden te duchten. Toch niet zodra ze tot gezonde volwassenen uitgegroeid zijn. Kuikens daarentegen worden voortdurend door jagers en reuzenstormvogels belaagd, maar ook door kelpmeeuwen en zuidpoolkippen. Op zee zijn zelfs volwassen pinguïns niet veilig, met orka's, zeeleeuwen en zeeluipaarden die het op hen gemunt hebben.

 

Zeekool

Dat ze voor dit relatief zachte klimaat gekozen hebben, zet ons op het verkeerde been. Je zou immers kunnen concluderen dat ezelspinguïns koukleumen zijn. Het tegendeel is waar. Extreem koude en barre klimaten, daar zijn ze uitstekend aan aangepast.

Dichter bij het strand huist een piepkleine groep koningspinguïns – een handvol volwassen dieren met acht pluizige bruine kuikens

Microkolonie van koningspinguïns

Dichter bij het strand huist een piepkleine groep koningspinguïns – een handvol volwassen dieren met acht pluizige bruine kuikens. Kennelijk zijn ze van hun kolonie gescheiden geraakt en proberen ze er hier nu het beste van te maken. Ook rotspinguïns kan je normaal op Saunders Island aantreffen, maar daar zijn we enkele weken te vroeg voor.

 

Koningspinguïns met kuikens

Waar de groene helling van Mount Richards op de steile klippen aan zee uitloopt hebben albatrossen verzamelen geblazen om hun nesten te bouwen. We trekken oostwaarts de kust langs, op zoek naar deze broedplaatsen.

 

Saunders Island – The Neck

Schapen en magelhaenpinguïns

Schapen en pinguïns samen op de foto, dat kan waarschijnlijk alleen op de Falklandeilanden

Magelhaenpinguïn

 

Hoger op de helling laten enkele magelhaenpinguïns zich opmerken. Merkwaardige dieren zijn dat. Terwijl je pinguïns intuïtief met sneeuw en ijs associeert, zal je een magelhaenpinguïn steevast in het gras aantreffen, dicht bij zijn of haar hol onder de grond. Ze zijn iets kleiner dan ezelspinguïns en hebben een kenmerkende dubbele zwarte band over hun borst. Rond hun ogen en hun snavel zijn kleine, roze vlekjes zichtbaar.

 

 

Dat ze op deze helling het gezelschap hebben van de schapen van David en Biffo deert hen niet. Schapen en pinguïns samen op de foto, dat kan waarschijnlijk alleen op de Falklandeilanden. Ook onze aanwezigheid verontrust hen niet in het minst.

 

Wenkbrauwalbatrossen

Eens de broedperiode voorbij, zullen deze magelhaenpinguïns weer in zee verdwijnen en de voedselrijke wateren voor de kusten van Peru en Brazilië opzoeken, hier drie- tot vierduizend kilometer vandaan. Om dan volgend jaar naar hetzelfde hol op deze winderige helling terug te keren en met dezelfde partner te paren.

 

Wenkbrauwalbatrossen

 

Intussen hebben we onze eerste kolonie wenkbrauwalbatrossen bereikt. Het regent zachtjes terwijl we op honderden kwetterende zeevogels neerkijken. Een ondergrond van gras is hun ding niet. Liever opteren ze voor deze modderige geul vol rotsblokken die een beekje markeert waarlangs in het vroege voorjaar smeltwater afgevoerd wordt.

 

 

Voortplanting is de enige reden waarom ze hier zijn neergestreken. Nogal wat albatrossen zijn aan het baltsen. Met hun bek knuffelen ze elkaars veren rond de ogen, de snavel, de hals en de romp, terwijl hun staarten breed uitwaaieren. Soms is een van beide partners er nog niet klaar voor en geeft er vroegtijdig de brui aan. Soms gaan ze effectief over tot paren.

 

Met hun bek knuffelen ze elkaars veren rond de ogen, de snavel, de hals en de romp, terwijl hun staarten breed uitwaaieren

Baltsen

Eens het ei gelegd zullen ze om beurten broeden, ongeveer zeventig dagen lang. Zodra het kuiken daartoe in staat is, zal het uitvliegen en pas na twee tot drie jaar naar de kolonie terugkeren. Niet om zelf een gezinnetje te stichten, wel om de baltsrituelen te beoefenen. Want het echte werk, het broeden, daar beginnen ze pas rond hun tiende levensjaar mee.

 

Paren

Broeden

Al zijn het vooral de ezelspinguïns en de wenkbrauwalbatrossen die met onze aandacht aan de haal gaan, toch zijn ze niet de enige bewoners van dit eiland. Dat valt ons pas echt op wanneer we naar het strand terugkeren. Een koppeltje magelhaenganzen staat in het gras te scharrelen, het vrouwtje in een donkerbruin camouflagekleed, het mannetje met een pronkerig grijs en wit verenkleed. Dichter bij het strand ontmoeten we kelpmeeuwen, zuidpoolkippen en een magelhaenscholekster.

 

Magelhaenganzen (m en v)

Magelhaenscholekster

Ezelspinguïns en wenkbrauwalbatrossen zijn niet de enige bewoners van dit eiland

Zuidpoolkip

Kelpmeeuwen

Een bijzonder geval is de falklandcaracara. Schuw is hij niet, nieuwsgierig wel, want hij komt zelfs een beetje naar ons toe. Zowel op de Falklandeilanden als op Vuurland kan je hem ontmoeten. Hier noemen ze deze roofvogels om een of andere reden Johnny rooks, net zoals ze ezelspinguïns Johnny penguins noemen. Wereldwijd zijn er naar schatting nog maar 2 500, wat er een bijna bedreigde soort van maakt. De klimaatverandering en de vogelgriep vormen de belangrijkste redenen tot bezorgdheid.

Wereldwijd zijn er naar schatting nog maar 2 500 falklandcaracara's, wat er een bijna bedreigde soort van maakt

Falklandcaracara

Even na elf keren we met de zodiacs naar de Magellan Explorer terug. Zolen desinfecteren met Virkon, laarzen grondig kuisen in de mudroom, regenbroeken onder handen nemen in onze douchecel, elk strookje klittenband inspecteren op zandkorreltjes die als verstekeling proberen mee te liften – het zal vaste routine worden bij elke uitstap. Een uurtje later lichten we het anker.

De wind maakt een veilige landing op Carcass Island quasi onmogelijk

Mudroom

Laarzen reinigen

Wat nu? De geplande landing op Carcass Island zal niet kunnen doorgaan omdat de wind een veilige landing quasi onmogelijk maakt, meldt David enigszins bedrukt via het PA-systeem. Hij zal op zoek gaan naar een alternatief, maar de weersomstandigheden zijn allesbepalend en voorlopig ziet het er niet echt goed uit. Afwachten dus.

 

West Point Island Settlement

Bijna anderhalf uur later blijken we dan toch in een beschutte baai voor anker te gaan. In de verte herkennen we de witgeverfde woningen van een kleine nederzetting te midden van aanplantingen van goudgele gaspeldoornstruiken en kleine bosjes van montereycipressen. We ontwaren zelfs een bescheiden pier. Dat betekent dat we een droge landing in het verschiet hebben.

De indrukwekkende kliffen op de westkust van West Point Island zijn de hoogste die je op de Falklandeilanden kan vinden

Ontscheping op West Point Island

West Point Island, zo heet dit eiland. Al sinds 1879 heeft de familie van Roddy en Lily Napier er zijn stek. Tegenwoordig is het hun eigendom en leven ze van de schapenteelt en van het toerisme. Want het relatief kleine eiland, slechts 15 km² groot, heeft veel te bieden. De indrukwekkende kliffen op de westkust zijn de hoogste die je op de Falklandeilanden kan vinden. Bovendien is het net zoals Saunders Island een IBA, een Important Bird Area, een plek die wereldwijd van belang is voor het behoud van vogelpopulaties.

De weersomstandigheden zien er vrij goed uit en zullen in de loop van de namiddag almaar beter worden. Uiteindelijk zal straks de zon zelfs definitief doorbreken. Het is kapitein Alexey zelf die met het voorstel op de proppen kwam om hier onze kans te wagen, ook al hield dat in dat de Magellan Explorer een dertigtal kilometer terug westwaarts moest varen. Maar zijn gok blijkt op een succes uit te draaien.

 

The Woolly Gut, met in de verte West-Falkland

De westkust is dus waar we moeten zijn. Een wandeling van ruim twee kilometer voert ons over het tachtig meter hoge zadel tussen twee heuvels en vervolgens naar de hoge kliffen aan de kust. Bomen of struiken zijn er niet op dit eiland, het is vooral gras dat het glooiende landschap bedekt. Her en der zijn er kleurrijke paletten van mossen en korstmossen te zien.

Zijn dichte, koepelvormige structuur helpt de bolax gummifer om de koude winden te weerstaan en het vochtverlies te minimaliseren

Bolax gummifer

Opvallend zijn de vele halfbolvormige heuveltjes, enkele tientallen centimeters hoog, overdekt met een compact kussen van groene blaadjes. Deze bolax gummifer houdt van alpiene, rotsachtige omgevingen, zal Kirsty ons straks uitleggen. Je vindt hem enkel in het zuiden van Argentinië en Chili, en op de Falklandeilanden. Die dichte, koepelvormige structuur helpt de plant om de koude winden te weerstaan en het vochtverlies te minimaliseren.

Een vreemd gevoel is het om hier, in the middle of nowhere, kilometers verwijderd van enige vorm van beschaving, je schoenen te moeten ontsmetten

Devil's Nose

 

Devil's Nose, een rotsachtige kaap met zandstenen kliffen, is onze bestemming. Maar net voor we daar arriveren, duikt Ana Carla Martinez op, een van de leden van de expeditiestaf. Ze heeft zowaar een badje met Virkon mee. Een vreemd gevoel is het om hier, in the middle of nowhere, kilometers verwijderd van enige vorm van beschaving, je schoenen te moeten ontsmetten. Maar met vogelgriep valt niet te spotten. Plichtsbewust stappen we op het sponzige kussentje dat met de witte vloeistof doordrenkt is.

De graspollen reiken tot borsthoogte. Dat betekent dat ze waarschijnlijk meer dan tweehonderd jaar oud zijn

 

Het pad wordt glibberig nu en voert ons dwars doorheen terrein dat met tussac begroeid is. Dat hoeft niet te verbazen, want we bevinden ons bijna aan de rand van de klif en vochtige, zoute lucht is precies wat dit pollengras nodig heeft. Van de barre omstandigheden – lage temperaturen, hevige wind, slechte drainage van de bodem – ondervindt het geen hinder.

Tussac is met stip de belangrijkste ecologische niche van de Falklandeilanden

 

Tussac bestaat uit individuele pollen met een centraal, cilindervormig voetstuk waaruit lange, vezelachtige bladeren breed uitwaaieren in alle richtingen. Je kan tussen de planten door stappen, maar makkelijk is dat niet altijd, want de pollen staan erg dicht bij elkaar en reiken tot borsthoogte. Overigens betekent dat laatste dat ze waarschijnlijk meer dan tweehonderd jaar oud zijn.

Een unieke plant is het. Je zal dit pollengras nooit verder dan driehonderd meter van de kust aantreffen, gezien zijn behoefte aan vocht en zout. Toch vormt het vaak een band rond de grotere eilanden van de archipel. Meer nog, het is met stip de belangrijkste ecologische niche van de Falklandeilanden. Voor veel vogelsoorten vormt het een veilige biotoop om te broeden, voor zeehonden is het vaak een geliefde schuilplaats, voor talloze ongewervelde dieren creëren de dichte luifels van overhangende grasvezels een geschikt microklimaat. Bovendien voorkomt het robuuste wortelstelsel erosie van de bodem en vormt zo een stabiliserende factor.

 

 

Met propere schoenen zoeken we ons een weg door het pollengras en stoten al snel op een verrassing van formaat. Van buitenaf nauwelijks zichtbaar schuilt er een kolonie wenkbrauwalbatrossen tussen de planten. Ons pad loopt netjes naast de broedplaatsen door, met slechts één plantenrij die ons van de kwetterende vogels scheidt. Sommige kunnen we bijna aanraken – wat we uiteraard niet doen.

Merken deze albatrossen ons niet op? Trekken ze zich van onze nabijheid niets aan?

 

Merken deze albatrossen ons niet op? Trekken ze zich van onze nabijheid niets aan? Feit is dat in de kolonie het leven zijn gewone gangetje gaat. De albatrossen doen wat ze altijd doen – filosofisch voor zich uit staren, de eigen veren of die van een ander gladstrijken, het nest een beetje opknappen, een partner het hof maken of ermee paren, ruziën over een stukje territorium of simpelweg heel veel kabaal maken.

 

Baltsen...

Van dichtbij zijn het de mooie zwarte wenkbrauwen van de vogels die ons opvallen, evenals de sierlijke geeloranje snavels met de roze punt. Toch zijn het vooral de enorme afmetingen van hun lichaam die indruk maken. Dat de spanwijdte van de wenkbrauwalbatros twee meter tot twee meter veertig bedraagt, weten we intussen, maar die immense vleugels van zo nabij te zien, daar worden we even stil van.

 

...en paren

Naar deze plek komen deze albatrossen alleen maar om te broeden en een kuiken groot te brengen. Dat doen ze elk jaar met dezelfde partner op hetzelfde nest. Op een of andere wijze weten ze beide moeiteloos terug te vinden. De vorm van de nesten is heel typisch – cilindervormige torentjes van modder, gras en veren waarop het zelfs voor deze grote vogels comfortabel zitten is. Zo zijn de eieren beschermd tegen regen- en smeltwater.

De vorm van de nesten is heel typisch – cilindervormige torentjes van modder, gras en veren. Zo zijn de eieren beschermd tegen regen- en smeltwater

Sommige albatrossen zijn zopas nog in de weer geweest om de laatste hand aan hun nest te leggen. Dat zie je aan de modderresten op hun snavel

Onderhoud van het nest

Wat de afwerking van het nest betreft zijn het perfectionisten. Het grillige bouwmateriaal ten spijt zijn de torentjes aan alle kanten mooi gladgestreken. Sommige albatrossen zijn zopas nog in de weer geweest om de laatste hand aan hun nest te leggen. Dat zie je aan de modderresten op hun snavel.

 

Klaar is kees

Zijn ze niet aan het broeden, dan vertoeven wenkbrauwalbatrossen op open zee. Daar leggen ze vaak duizenden kilometers af op zoek naar voedsel. Moe worden ze daar niet van, want ze weten de heersende thermiek tot het uiterste te benutten. Zit het wat mee met de wind, dan halen ze snelheden tot 110 km/u.

Wereldwijd schat men dat er ongeveer 1,2 miljoen wenkbrauwalbatrossen zijn. Het gaat goed met deze fraaie zeevogels

 

Uitzonderlijk is het niet dat een wenkbrauwalbatros 70 jaar oud wordt. Wereldwijd schat men dat er ongeveer 1,2 miljoen wenkbrauwalbatrossen zijn. Drie kwart daarvan broedt op de Falklandeilanden of op Zuid-Georgia. Kortom, het gaat goed met deze fraaie zeevogels.

Een grote weidespreeuw heeft een rups verschalkt en pronkt ermee in zijn bek

Falklandlijster

Over de heuvel keren we naar de baai terug waar de Magellan Explorer op ons wacht. Enorme struiken van gaspeldoorn domineren er het landschap met hun goudgele bloemen. Een grote weidespreeuw heeft een rups verschalkt en pronkt ermee in zijn bek. Een opvallende verschijning is het, deze vogel met een borst zo rood dat een roodborstje er een punt aan kan zuigen.

Moeder waakt over de zes kuikentjes, vader houdt een eindje verderop een oogje in het zeil

Vader magelhaengans

Moeder magelhaengans met kuikens

In het gras scharrelt een gezinnetje van magelhaenganzen. Moeder waakt over de zes kuikentjes, vader houdt een eindje verderop een oogje in het zeil. Je kan deze vogels overal in de graslanden van Patagonië en de Falklandeilanden aantreffen, zolang er maar water in de buurt is. Omdat mannetjes de neiging hebben verder weg te trekken van hun geboorteplek dan wijfjes en dus minder concurrentie in het zoeken naar voedsel ondervinden, ontstaat er binnen de soort een overschot aan mannetjes. Vandaar dat we een aantal mannetjes zien samentroepen.

Meer dan een halve eeuw geleden, in februari 1968, daagde het eerste cruiseschip op in deze wateren

Falklandlijster

Vlag van de Falklandeilanden (sinds 1999)

Gastvrijheid staat op West Point Island hoog aangeschreven. Dat is op het prille begin van het Falklandtoerisme terug te voeren. Meer dan een halve eeuw geleden, in februari 1968, daagde het eerste cruiseschip op in deze wateren. West Point Island was het eerste eiland waar ze aan wal gingen. Uiteraard was dat een unieke gebeurtenis, het onthaal door de familie Napier was dan ook buitengewoon hartelijk. Zo ontstond een traditie die tot op de dag van vandaag in stand gehouden wordt.

In Naima's tuin kondigt een weelderig bed van narcissen de nakende lente aan

De lente is in aantocht

Rechttoe rechtaan naar de Magellan Explorer terugkeren doe je dan ook niet. Eerst horen we even bij de boerderij aan te wippen waar Naima ons op lekkere zelfgemaakte koekjes met koffie of thee vergast. In haar tuin kondigt een weelderig bed van narcissen de nakende lente aan.

Morgen staat een bezoek aan Stanley op het programma, de hoofdstad van de Falklandeilanden, in vogelvlucht zo'n tweehonderd kilometer hiervandaan. Dat wordt heel de nacht stevig doorvaren. Benoorden de archipel, welteverstaan. Over open zee dus.

Een slecht geïnformeerde waarnemer zou makkelijk tot de bevinding kunnen komen dat dit schip uitsluitend door ladderzatte lieden bevolkt wordt

Dat zullen we geweten hebben. Geen snippertje mededogen vertoont ze, deze ruwe zee. Alleen al door de gang naar het restaurant laveren levert hilarische situaties. Een slecht geïnformeerde waarnemer zou makkelijk tot de bevinding kunnen komen dat dit schip uitsluitend door ladderzatte lieden bevolkt wordt. Ook in bed rol je op en neer, alle stabilisatoren ten spijt. Zelfs als je op de wc zit is het een goed idee om je aan het handdoekrek vast te houden.

Top

Maandag 29 september | Stanley

Even na zeven maken we onze opwachting voor de pier van Stanley. Een ideale plek voor een diepzeehaven, zo blijkt. Niet alleen bevindt de stad zich aan het einde van Port William, een relatief rustige baai, bovendien moet je ook nog eens The Narrows passeren, een zee-engte nauwelijks driehonderd meter breed, vooraleer je Stanley Harbour bereikt. Kortom, een rustigere plek vind je waarschijnlijk nergens op de Falklandeilanden.

 

Stanley gezien vanuit The Narrows

Toch had het indertijd heel wat voeten in de aarde vooraleer deze plek in 1843 als geschikte locatie voor een nieuw te bouwen hoofdstad aangeduid werd. Het was luitenant-gouverneur Moody die uiteindelijk die beslissing nam. Een van zijn bijkomende argumenten was dat hogerop tegen de steile helling 22 ha veengrond aangetroffen was. Turf was dus ruim ter beschikking.

Eens de beslissing genomen moest er verhuisd worden. Want iedereen woonde in Port Louis, in vogelvlucht ruim 25 km hiervandaan. Een arbeidsintensieve klus was dat – overdag moest er gebouwd worden, 's nachts moesten de voorraden bewaakt worden. Er werd dan ook flink wat gemord. Een zekere Whitington, een van de misnoegde kolonisten, schreef zelfs: Van alle ellendige moerassen op de Falklandeilanden heeft meneer Moody, geloof ik, een van de ergste voor de locatie van de stad uitgekozen.

Zonder de aanwezigheid van turf zou het zo goed als onmogelijk geweest zijn de Falklandeilanden te koloniseren

Stanley, met op de helling het turfwinningsgebied

Het belette Moody niet de nieuwe nederzetting in 1845 tot hoofdstad uit te roepen. Pas vele jaren later, op 14 juni 2022, verwierf Stanley officieel de status van stad. Dat was aan koningin Elisabeth II te danken. Naar aanleiding van haar platina jubileum was ze wat guller dan gewoonlijk met haar onderscheidingen.

Turf was indertijd de enige vorm van brandstof waarover men beschikte. Gelukkig vond je overal op de eilanden metersdikke veenlagen. Was dat niet zo geweest, dan zou het zo goed als onmogelijk geweest zijn deze archipel te koloniseren. Want turfsteken was voor de boeren vaste prik in het voorjaar. Een zomer lang lieten ze het goedje drogen om het vervolgens thuis op te slaan zodat ze over een brandstofvoorraad voor alweer een jaar beschikten.

In 1878 overspoelde een turfmassa van enkele meters dik zelfs een deel van Stanley en spleet de stad een tijdlang in twee

Stanley

Maar het had ook zijn keerzijde. Overmatige turfwinning veroorzaakte aardverschuivingen op de steile helling achter de stad. In die mate dat in 1878 een zwarte massa van enkele meters dik zelfs een deel van Stanley overspoelde en de stad een tijdlang in twee spleet. Wou je van het ene stadsdeel naar het andere, dan moest je met de boot over zee.

Tegenwoordig zijn zulke calamiteiten verleden tijd. We genieten van het prachtige weer, met een quasi blauwe lucht en nauwelijks enige bewolking. Natuurlijk is de westenwind van de partij, waardoor 5 °C als – 3 °C aanvoelt. Maar dat zijn we stilaan gewend.

 

Stanley Harbour

Momenteel blijkt MarSec 1 van toepassing te zijn, het laagste maritieme beveiligingsniveau. Kennelijk houdt dat in dat ter hoogte van de loopbrug een mobiele cabine van de Security gedropt wordt en een ambtenaar van de lokale overheid er komt postvatten. Voor het overige legt die ons geen duimbreed in de weg bij het ontschepen. Het enige wat van ons verwacht wordt is even door een desinfectiebad met Virkon stappen.

Christ Church Cathedral fungeert als parochiekerk van de Falklandeilanden, maar ook van Zuid-Georgia en zelfs van de Britse Antarctische gebieden

Christ Church Cathedral met monument van walvisbeenderen

Een bus voert ons de stad in. Dat Moody indertijd een rechthoekig stratenplan voor zijn stad vastgelegd heeft, daar profiteren we nu nog altijd van. Want verdwalen is schier onmogelijk. Via Ross Road kuieren we langs de waterkant naar Christ Church Cathedral, de meest zuidelijke Anglicaanse kerk ter wereld. Ze fungeert als parochiekerk van de Falklandeilanden, maar ook van Zuid-Georgia en zelfs van de Britse Antarctische gebieden.

 

Aandenken aan wie stierf bij de bevrijding van de Falklandeilanden

Een opvallend gebouw is het, opgetrokken uit baksteen en lokale natuursteen. Vrij duur ook, want die bakstenen moesten geïmporteerd worden. De kerk is in 1892 ingewijd en kwam in de plaats van de kerk die in 1886 verwoest was door... een laag turf die van de helling naar beneden gegleden was.

Het zijn de kaakbeenderen van twee blauwe vinvissen, de grootste levende diersoort op aarde

Christ Church Cathedral

Minstens zo opvallend is het monument naast de kerk. Vier spits toelopende walvisbeenderen vormen samen een soort kroon. Vijf tot zes meter, zo hoog schatten we het kunstwerk. Het zijn dan ook niet zomaar wat walvisbeenderen die hier gebruikt zijn, het zijn de kaakbeenderen van twee blauwe vinvissen, de grootste levende diersoort op aarde. Het gedenkteken dateert uit 1933. Want toen was het honderd jaar geleden dat Groot-Brittannië de Falklandeilanden formeel als overzees gebied in bezit nam.

 

De rooms-katholieke St Mary's Church is een prefabkerk

St Mary's Church

Iets kleiner dan zijn Anglicaanse tegenhanger is de rooms-katholieke St Mary's Church. Ook al een heel opmerkelijk gebouw, want in feite is dit een prefabkerk. Het was immers in het Engelse Norwich dat dit houten gebouw ontworpen en een eerste keer in elkaar gestoken werd. Vervolgens werden de onderdelen naar Stanley verscheept, waar ze netjes geassembleerd werden. Of de bijbehorende handleiding net zo ingewikkeld was als die van IKEA blijft in het ongewisse.

Liefst twee verdiepingen zijn volgestouwd met boeiende informatie en historische artefacten, te veel om op te noemen, te veel om op een paar uur te verwerken

Zo belanden we allengs bij de hoofdmoot van ons bezoek – het Historic Dockyard Museum. Op wat ons daar te wachten staat zijn we niet echt voorbereid. Liefst twee verdiepingen zijn er volgestouwd met boeiende informatie en historische artefacten allerhande, te veel om op te noemen, te veel om op een paar uur te verwerken.

 

Historic Dockyard Museum – Woonkamer

Kruidenierswinkel

 

Smidse

Drukkerij

The Camp, zo noemen ze hier alles wat buiten Stanley ligt. Voor schapen was dat rurale gebied de ideale biotoop, de wol die ze produceerden was van uitstekende kwaliteit. Maar voor de schapenboeren was het keihard werken, vaak in onmenselijke omstandigheden. Van adequate gezondheidszorg of onderwijs was geen sprake. Slechts heel langzaam kwam daar verandering in. Een belangrijke stap voorwaarts was de oprichting van de FIGAS in 1948. Met die luchtvaartdienst probeerde de overheid zoveel mogelijk van de 778 eilanden te bereiken.

Veel aandacht gaat in het museum naar de woelige geschiedenis van de eilanden, de kolonisatie door de Britten, de keuze van een hoofdstad, de stichting van Stanley. Gaandeweg ontwikkelde de stad zich als een veilige haven voor schepen die het op zee hard te verduren kregen. Schepen herstellen werd de belangrijkste economische activiteit.

Ik ben niet bang om te sterven, schreef Lydia in haar dagboek

Lydia Keen (foto Historic Dockyard Museum)

Reclus Hut van Wally Herbert (1956-1958) op Portal Point (Antarctica)

Ontroerend is het verhaal van de Amerikaanse schooljuf Lydia Keen. Achtentwintig was ze toen ze in mei 1899 per schip onderweg was van New York naar San Francisco. Maar de eerste poging om rond Kaap Hoorn te varen mislukte. Op zoek naar de rustige wateren van Stanley Harbour liep het schip in Port William op de klippen. Een hachelijke onderneming was het om iedereen veilig en wel aan wal te krijgen. Ik ben niet bang om te sterven, schreef Lydia in haar dagboek, maar ik heb er wel een hekel aan als de Dood me als een dobbelsteen in een doos door elkaar schudt om te zien of hij wint of verliest. Deze keer heeft hij verloren, besluit ze ferm. Pas in november kon ze haar reis voortzetten.

Binnen enkele jaren zal de soort uitgestorven zijn, schreef Darwin in zijn dagboek. In 1876 werd de laatste warrah waargenomen. En prompt doodgeschoten

Warrah of falklandwolf (foto Historic Dockyard Museum)

Canis antarcticus (warrah) (tekening Historic Dockyard Museum)

Het verhaal van de warrah komt als een complete verrassing voor ons. Net zoals de dodo op Madagaskar en de Tasmaanse tijger op Tasmanië blijkt de warrah op de Falklandeilanden een inheemse diersoort te zijn geweest die uitgestorven is kort nadat de mens er op het toneel verscheen. Zijn naam ten spijt was deze falklandwolf een hondachtige die op kleine dieren zoals pinguïns joeg. Of hij ook schapen op het menu had staan, is niet zeker, maar hij had wel die reputatie en dat is hem fataal geworden. Schapenboeren namen het zekere voor het onzekere. Toen Charles Darwin in 1833 en 1834 de eilanden bezocht, was de soort er al aanzienlijk op achteruitgegaan. Binnen enkele jaren zal de soort uitgestorven zijn, schreef hij in zijn dagboek. In 1876 werd de laatste warrah waargenomen. En prompt doodgeschoten.

Beklemmend is het zaaltje dat aan de Falklandoorlog van 1982 gewijd is. Vele foto's en begeleidende teksten schetsen de gebeurtenissen gedurende die dramatische 74 dagen. Maar het zijn vooral de audiofragmenten die indruk maken. Volwassenen komen er aan het woord en getuigen hoe ze indertijd als kind de bezetting door de Argentijnen ervaren hebben – hoe ze vaak onder schot gehouden werden, hoe hun huizen in beslag genomen werden of zelfs verwoest tijdens bombardementen, hoe ze de stad uit vluchtten zonder ergens een onderkomen te hebben, ...

Luisteren naar de vertrouwelijke gesprekken tussen patiënt en arts was voor de meeste eilandbewoners iedere ochtend vaste prik

Doctor's Half Hour, met links de R/T-operator en rechts de arts (foto Historic Dockyard Museum)

Doctor's Half-Hour, zo heette het dagelijkse spreekuur van de dokter. Patiënten uit The Camp konden er met hun grote en kleine kwalen terecht. Dat gebeurde via de R/T-service, een radioverbinding waar iedereen naar believen op kon afstemmen. En dat deden ze dan ook. Luisteren naar de vertrouwelijke gesprekken tussen patiënt en arts was voor de meeste eilandbewoners iedere ochtend vaste prik. Privacy, daar hadden ze nog nooit van gehoord.

Vaak was de dokter niet erg vertrouwd met de apparatuur. Daarom was er steeds een R/T-operator aanwezig. Diens hulp reikte veel verder dan alleen maar technische problemen. Zo wist hij vanuit zijn jarenlange ervaring de dokter vaak aanvullende informatie over de patiënten te verstrekken, zoals diens medische voorgeschiedenis of diens allergieën.

Een schaapscheerder klaagde erover dat hij al een tijdje een lopende neus had. De dokter schreef hem een zakdoek voor

Het voormalige Upland Goose Hotel

Sommige consultaties zijn deel gaan uitmaken van het collectief geheugen. Zoals de dame die klaagde over pijn in haar borst telkens ze ademhaalde. Een tijdje stoppen met ademhalen, was de remedie van de dokter, en intussen om de vier uur twee aspirines nemen. Of de schaapscheerder die erover klaagde dat hij al een tijdje een lopende neus had. De dokter schreef hem een zakdoek voor.

Pas in 1991, bijna tien jaar na de Falklandoorlog, werd de R/T-service opgedoekt. Voortaan beschikten de Falklandeilanden over een modern telefoonsysteem.

De Jubilee Villas zijn in 1887 gebouwd om het gouden jubileum van koningin Victoria te vieren

Jubilee Villas

Onder een stralend blauwe hemel kuieren we naar de Magellan Explorer. Op de pier liggen enkele pelsrobben lekker te zonnen. Een viertal huizen langs Ross Road lijken zo uit een eeuwenoud Engels dorp weggeplukt te zijn. Ze staan bekend als de Jubilee Villas. In 1887 zijn ze gebouwd om het gouden jubileum van koningin Victoria te vieren.

 

45 Commando Group 1982

3RD BN The Parachute Regiment

Verderop trekt het Cross of Sacrifice de aandacht. Het metershoge stenen kruis, bekleed met een bronzen langzwaard, verrijst boven een achthoekig voetstuk. Overal ter wereld zal je bij Britse oorlogskerkhoven zulk monument aantreffen, met steeds diezelfde, sobere vormgeving.

 

Cross of Sacrifice

Voor elk van de 255 soldaten en de drie burgers die in 1982 het leven lieten is in het 1982 Memorial Park een boom geplant

1982 Memorial Park

Achter het kerkhof bevindt zich het 1982 Memorial Park. De serene aanplanting dateert van 1992, precies tien jaar na de infame oorlog. Voor elk van de 255 soldaten en de drie burgers die toen het leven lieten is hier een boom geplant. In 2000 is er dan een annex toegevoegd met nog eens 42 bomen voor de militairen die sedertdien het leven lieten in het kader van hun dienstplicht op de Falklandeilanden.

 

Magelhaenganzen

Hoog boven onze hoofden draait een roodkopgier rustig zijn rondjes. Een ongewone verschijning is het niet, deze roofvogel boven Stanley Harbour. Voor onze voeten stappen enkele magelhaenganzen parmantig door het gras, niet in het minst verstoord door onze nabijheid. Verderop is een magelhaenscholekster wat meer op haar hoede.

De zuidpoolkip is de ultieme vuilnisopruimer

Zuidpoolkip

Een zuidpoolkip tippelt snel over de gladde keien door het ondiepe water. Doorgaans overwintert ze op de Falklandeilanden. Dat is mooi meegenomen, want het is de ultieme vuilnisopruimer. Alles wat ook maar een beetje op voedsel lijkt, zal ze naar binnen schrokken.

Vliegen kunnen de falklandbooteenden niet, dat hebben ze ergens in de loop van de evolutie afgeleerd

Magelhaenscholekster

Kelpmeeuw, falklandbooteend

Aan de waterkant staan enkele falklandbooteenden hun veren te reinigen. Deze soort kan je enkel op de Falklandeilanden aantreffen. Ze danken hun naam aan hun vreemde manier van zwemmen – ze peddelen met hun vleugels en hun poten alsof ze een raderstoomschip op de Mississippi willen imiteren. Vliegen kunnen ze niet, dat hebben ze ergens in de loop van de evolutie afgeleerd. Merkwaardig, want hun nauwste verwant, de vliegende booteend, kan dat wel nog.

 

Bigua-aalscholver

Nog even onze schoenen ontsmetten in een badje met Virkon en we mogen aan boord van de Magellan Explorer. Om half twee lichten we het anker. Bijna drie dagen zal het duren vooraleer we Zuid-Georgia zullen bereiken. Razend benieuwd zijn we naar wat dat onbewoonde eiland voor ons in petto heeft.

Top

Jaak Palmans
© 2025 | Versie 2025-11-11 14:00

Lees het vervolg in (2/6)

Bid om Shackleton