De rest verbleekt erbij

Verenigd Koninkrijk – Zuid-Georgia | Anno 2025

 

Zaterdag 4 oktober | Gold Harbour – Drygalski Fjord

Zondag 5 oktober | Ocean Harbour – St. Andrews Bay

 

 

Zaterdag 4 oktober | Gold Harbour – Drygalski Fjord

Goudkoorts, daar heeft Zuid-Georgia nooit last van gehad. Het edelmetaal komt op het eiland simpelweg niet voor. Dat de baai waar we om kwart na vier voor anker gaan toch de naam Gold Harbour kreeg, heeft een heel andere reden. ’s Ochtends kleuren de lage zonnestralen er de kliffen goudgeel, een verschijnsel dat de eerste robbenjagers en walvisvaarders niet ontging. Romantische zielen als ze waren, hebben ze de baai dan maar haar flatterende naam gegeven. Overigens niet ten onrechte, zoals straks zal blijken.

’s Ochtends kleuren de lage zonnestralen de kliffen van Gold Harbour goudgeel, de baai dankt er haar flatterende naam aan

Gold Harbour bij dageraad

Een ideale plek dus voor een sunrise landing, zoals expeditieleider David gisteravond aankondigde, een landing waarbij we te midden van de pinguïns de zon aan de horizon zullen zien verschijnen. Vroeg naar bed dus, want breed grijnzend rondde David zijn verhaal af met de melding dat hij ons om 4.45 u. zou wekken.

Dat David een man van zijn woord is, weten we intussen – om 4.35 u. wekt hij ons welgemoed. Buiten is het nog donker. In het oosten gloort een zwakke oranje gloed, boven het kustgebergte kleuren de wolken rozig, in de verte drijven enkele ijsbergen.

 

Gold Harbour bij dageraad

Omstreeks half zes gaan we op het noordelijke uiteinde van het strand van antracietgrijs vulkanisch gruis en platte, afgeronde keien aan wal. Het terrein is vochtig, her en der zijn plassen en poelen ontstaan door de constante aanvoer van gletsjerwater. Dichtbij ligt een zeeolifant te soezen, verderop staan duizenden koningspinguïns kabaal te maken, hier en daar tippelen zuidpoolkippen en jagers door het gruis. Toch zijn zij het niet die meteen onze aandacht trekken, het is het indrukwekkende decor waar we paf van staan. Bijna als een hoefijzer omarmt het gebergte een groot deel van het strand.

Het is de Bertrabgletsjer die deze overweldigende omgeving tot stand heeft gebracht. In de verte kunnen we hem nog net zien

Bertrabgletsjer (rechts)

Het is de Bertrabgletsjer die deze overweldigende omgeving tot stand heeft gebracht. In de verte kunnen we hem nog net zien. Helaas is zijn levensverhaal gelijklopend met dat van de meeste gletsjers wereldwijd. In 1985 reikte deze gletsjer nog tot aan zee, tot aan de plek waar wij nu staan dus. Sedertdien heeft hij zich al meer dan een kilometer landinwaarts teruggetrokken. Het terrein dat hij achterlaat is met lagunes en morenen bedekt, zeer tot vreugde van de koningspinguïns die hier graag komen broeden.

Het ruigste gebergte van Zuid-Georgia is dit, bekend voor zijn steile wanden en zijn kleurcontrasten

 

De Bertrabgletsjer komt uit het Salvesengebergte tevoorschijn. Het ruigste gebergte van Zuid-Georgia is dat, bekend voor zijn steile wanden en zijn kleurcontrasten. Oorspronkelijk bestond het uit zwart basalt en doleriet, maar zo’n 127 miljoen jaar geleden is wit graniet in die oudere lagen binnengedrongen. Vandaar die kleurcontrasten en wellicht ook die gouden schijn.

 

Zeeolifant (m)

Graniet, basalt en doleriet zijn stollingsgesteenten. Dat wil zeggen dat ze ontstaan zijn uit magma dat uit het binnenste van de aarde kwam opborrelen en dan gestold is. Een vrij heftig proces dus. Want we mogen niet vergeten dat we ons hier aan de rand van de Scotiazee bevinden, een van de meest actieve seismische zones ter wereld.

Naar schatting zijn ze met 25 000 broedparen, deze koningspinguïns. Het kabaal dat ze maken is recht evenredig met hun aantal

 

Dat wordingsproces verklaart meteen ook het ruige karakter van dit gebergte. Elders in Zuid-Georgia zijn de bergketens vooral uit zandsteen opgebouwd, wat in feite een sedimentgesteente is dat op een meer geleidelijke wijze ontstaan is uit zandkorrels, kalk, grind en dergelijke materialen die zich rustig op de bodem afgezet hebben. Dat is allemaal onder water gebeurd. Toen Zuid-Georgia ongeveer tien miljoen jaar boven water kwam, waren deze geologische structuren bij wijze van spreken kant en klaar.

Heel de omgeving, hoe koud de besneeuwde bergen en de ijzige gletsjers ook ogen, baadt in de warme, rossige gloed van de lage ochtendzon

Zeeolifant (v)

Bruine jager

Sommige zeeolifanten hebben met hun vinnen nat zand over hun lichaam uitgestrooid. Dat doen ze… om af te koelen

Zeeolifanten (v)

Zeeolifant met nat zand op zijn lichaam

Voeg bij deze ontstaansgeschiedenis het feit dat zich tussen deze grillige pieken een verrassend groot aantal van de zeventig gletsjers bevindt die Zuid-Georgia rijk is, en het is duidelijk waar dit gebied zijn natuurlijke schoonheid vandaan haalt.

Van op een van de heuveltjes heb je een beter uitzicht, weet marien bioloog John. We volgen zijn advies en steken een gletsjerbeekje met glibberige keien over, klimmen via een modderig pad naar boven en overschouwen dan het spektakel van tussen het dichte tussacgras. Gelijk had hij, hier geniet je perfect van de omgeving. Naar schatting zijn ze met 25 000 broedparen, deze koningspinguïns. Het kabaal dat ze maken is recht evenredig met hun aantal. Van de geur daarentegen merken we relatief weinig, aangezien we zijdelings van de luchtstroom staan.

 

Zeeolifant (v) met pup

Dicht bij de waterlijn liggen grote groepen zeeolifanten te dutten. Van op deze afstand kunnen we ze niet zo goed zien, maar het is duidelijk dat verscheidene wijfjes al een jong gebaard hebben. Elders op het strand hebben we al een handvol bruine jagers opgemerkt.

De lage zon maakt haar belofte waar. Heel de omgeving, hoe koud de besneeuwde bergen en de ijzige gletsjers ook ogen, baadt in een warme, rossige gloed. De bruine donshaartjes van de kuikens lichten op als een bleke aura rond hun kop en schouders, de getormenteerde vacht van de zeeolifanten krijgt een gouden tint, de bladeren van het tussacgras stralen warmte uit alsof we hier niet met een polair toendraklimaat te maken hebben.

 

Kolonie koningspinguïns met vooraan zeven ezelspinguïns

Tot onze verbazing komt een groepje ezelspinguïns door het smeltwater aanstappen, op weg naar zee om op voedsel te jagen. Met slechts driehonderd zijn ze in totaal. Een piepkleine kolonie dus, maar de koningspinguïns leggen hun geen duimbreed in de weg, zolang ze maar netjes de corridor naar zee volgen en zich niet in de kolonie wagen.

 

 

Voor het ontbijt keren we naar de Magellan Explorer terug. Zelfs op deze afstand horen we het brullen van de zeeolifanten nog steeds. Het lijkt wel alsof ze ons terugroepen. We laten ons niet pramen, om half tien trekken we er een tweede keer op uit.

 

 

Maar hoe kortstondig onze afwezigheid ook was, de situatie is intussen grondig gewijzigd. Nog altijd prachtig weer met een mooie blauwe hemel en weinig wolken, dat wel, maar de zee is heel wat ruwer nu. Een makkie is het niet om van op de loopbrug in de zodiac te stappen wanneer dat bootje op het ritme van de golfslag anderhalve meter op en neer deint. Soms slaat een golf zelfs over de loopbrug, waardoor het water via de loopbrug als door een geul netjes in de rubberboot stroomt. Gelukkig geraakt iedereen veilig en wel aan boord.

Landen op het strand is geen lachertje. Onze zodiacdriver heeft er zijn handen mee vol

 

Landen op het strand is evenmin een lachertje. Germán González, onze zodiacdriver uit Bariloche in het Argentijnse Patagonië, heeft er zijn handen mee vol. Een team van vier expeditiestafleden staat ons in waterdichte kledij op het strand op te wachten. Een eind van het strand voert Germán een surplace uit tot er een hoge golf komt aanrollen. Vervolgens surft hij op die golftop naar de waterlijn, gooit in laatste instantie het roer om zodat de zodiac evenwijdig met het strand komt te liggen en klapt tegelijkertijd de buitenboordmotor omhoog.

 

Salvesengebergte met Bertrabgletsjer (rechts)

Voor de vier mannen op het strand is het nu trekken en sleuren aan de zodiac tot die met de neus zeewaarts ligt in de overgangszone waar het water zich beurtelings volledig terugtrekt en dan weer twintig tot dertig centimeter hoog staat. Alleen dan is het veilig uitstappen voor ons. Zo snel we kunnen wippen we uit de boot en waden aan land. Prompt wordt Germán met zijn zodiac door het team gelanceerd, zodat hij de motor in het water kan laten zakken en op eigen kracht naar de Magellan Explorer kan terugvaren.

 

Hangende gletsjer

Intussen zijn wij al op weg naar de kolonie van de koningspinguïns. Merkwaardig toch, hoe graag die met hun grote poten in het koude smeltwater staan, of liever nog in de sneeuw voor zover die aanwezig is. Kennelijk hebben ze het bij deze lentetemperaturen al ietsje te warm.

Als voorname heren stappen ze parmantig over het strand, de oranje bek lichtjes omhoog, alsof ze alleen maar misprijzen kunnen betonen voor de wereld rondom hen

 

Sommige komen net van de jacht uit zee terug, andere zijn op weg naar het water om te foerageren. Bijna altijd doen ze dat in kleine groepjes. Als voorname heren stappen ze parmantig over het strand, de oranje bek lichtjes omhoog, alsof ze alleen maar misprijzen kunnen betonen voor de wereld rondom hen.

Vier weken lang honger staan te lijden tot je weer de zee in kan op zoek naar voedsel, zelfs een koningspinguïn wordt daar humeurig van

In de rui

Wie al in de rui is, gaat niet mee op jacht. Want naarmate die mooie veertjes loskomen, verdwijnt de isolatie. In het ijskoude water duiken is dan geen goed idee. Leuk vinden ze dat alleszins niet. Vier weken lang honger staan te lijden tot je weer de zee in kan op zoek naar voedsel, zelfs een koningspinguïn wordt daar humeurig van.

 

Net terug van de jacht

Trompetteren

Eerst moeten ze tussen die duizenden pluizige haarballen hun eigen jong terugvinden. Dat doen ze op het gehoor

 

Volwassen pinguïns die van een succesvolle jacht terugkeren wacht de taak om hun jong te voeren. Maar eerst moeten ze tussen die duizenden pluizige haarballen hun eigen jong terugvinden. Dat doen ze op het gehoor. Met de bek loodrecht omhoog beginnen ze te trompetteren in de hoop dat ergens tussen deze kakofonie aan geluiden het gepiep van hun nakomeling weerklinkt.

 

Kuiken voeden

Meestal lukt dat. De kuikens hebben er lang op moeten wachten – dagenlang, soms zelfs meer dan een week. Je zou van minder honger krijgen. Eens de ouder opgedaagd is, laten ze hem dan ook niet meer met rust. Het leidt tot aandoenlijke taferelen, met ouders die het geduld van hun kuikens ongewild op de proef stellen omdat ze tijd nodig hebben om het half verteerde voedsel te regurgiteren.

Sommige hebben al een jong geworpen, een klein, angstig wezen dat nog moet wennen aan de vreemde wereld waarin het terechtgekomen is

Beachmaster en zijn harem

Dichter bij het water hebben de zeeolifanten het voor het zeggen. Tientallen wijfjes liggen er onder de hoede van hun beachmaster te dutten. Sommige hebben al een jong geworpen, een klein, angstig wezen dat nog moet wennen aan de vreemde wereld waarin het terechtgekomen is. Soms is zelfs een deel van de navelstreng nog duidelijk zichtbaar.

 

 

Toch houden de jagers zich gedeisd. Ze zijn er wel, deze roofvogels, maar om een of andere reden hokken ze samen in de buurt van het tussacgras. Ook de zuidpoolkippen lijken niet veel belangstelling te hebben voor deze potentiële prooien. Wagen ze zich te dichtbij, dan kunnen ze rekenen op het gebrul van de moeders. De logge mannetjes laten ook wel af en toe van zich horen, maar dan om een heel andere redenen – iedereen op het strand moet weten dat zij hier de baas zijn.

Waarschijnlijk zijn deze vinpotigen zo’n 50 miljoen jaar geleden ontstaan toen een verre, marterachtige voorganger zich in het water begon te begeven op zoek naar voedsel

 

Van marien bioloog John hebben we geleerd dat deze zeeolifanten tot de vinpotigen behoren. Waarschijnlijk zijn die zo’n 50 miljoen jaar geleden ontstaan toen een verre, marterachtige voorganger zich in het water begon te begeven op zoek naar voedsel. Gaandeweg is dat een heus zeeroofdier geworden, met ledematen die vinnen werden zodat hij er makkelijk mee kon zwemmen. Vermoedelijk is dat in het noorden van de Stille Oceaan gebeurd, voor de kust van wat we tegenwoordig Noord-Amerika noemen.

Indertijd werden pelsrobben omwille van hun pels bejaagd, zeeolifanten omwille van de olie in hun vetlaag

Zeeolifant (m)

Uit die verre voorganger zijn zowel de dartele pelsrobben als de logge zeeolifanten voortgekomen. Maar er zijn grote verschillen tussen die twee soorten. Pelsrobben hebben – net als zeeleeuwen – een vacht en duidelijk zichtbare oren. Met hun vinnen kunnen ze zich vrij vlot aan wal voortbewegen. Zeeolifanten daarentegen – net als zeehonden en zeeluipaarden – kunnen zich aan land alleen maar verplaatsen als kronkelende rupsen. Een vacht hebben ze niet, oren hebben ze evenmin. Om zich tegen de koude te beschermen rekenen ze op hun ultradikke vetlaag. Indertijd werden pelsrobben omwille van hun pels bejaagd, zeeolifanten omwille van de olie in hun vetlaag.

 

Zeeolifant (v)

 

Wat deze zeeroofdieren wel gemeen hebben, is het feit dat je ze vooral in het Hoge Noorden en in het Antarctische gebied aantreft. Want al vind je vinpotigen bijna overal ter wereld, toch hebben ze een duidelijke voorkeur voor gebieden waar het redelijk koud is – althans naar onze normen. Wanneer we goed toekijken, zien we dat sommige zeeolifanten met hun vinnen nat zand over hun lichaam uitgestrooid hebben. Dat doen ze… om af te koelen.

Met een zodiac die twee meter op en neer deint is veilig aan boord komen een kwestie van perfecte timing

Gold Harbour met Salvesengebergte en Bertrabgletsjer (rechts)

Elf uur is het wanneer we aan boord stappen van een zodiac en naar de Magellan Explorer terugkeren. De golfslag is zelfs nog toegenomen sinds daarstraks, zo blijkt. Met een zodiac die twee meter op en neer deint ten opzichte van het schip is veilig aan boord komen een kwestie van perfecte timing. Maar dat lukt ons wonderwel, mede dankzij de kordate hulp van de matrozen op de loopbrug.

 

Gold Head

Even later licht de Magellan Explorer het anker. Terwijl het schip zich tussen de ijsbergen een weg zoekt, kunnen we onze ogen niet van het imposante landschap afhouden dat ons deze ochtend omringd heeft – de steile bergtoppen met de eeuwige sneeuw, de enorme Bertrab­gletsjer, de hangende gletsjer die daaraan ontsproten is, de heuveltjes bedekt met tussacgras, de gevaarlijke klippen van Gold Head. En te midden van dat alles het drukke zwarte strand, waar zich al eeuwenlang hetzelfde tijdloze schouwspel afspeelt met koningspinguïns en zeeolifanten in de hoofdrol. Van op deze afstand zien we ze nog amper, maar we horen ze nog steeds. Alsof de zeeolifanten ons een welgemeend afscheid toebrullen.

 

Front van de Bertrabgletsjer

En het houdt niet op. Op weg naar de uiterste zuidpunt van Zuid-Georgia blijven de betoverende landschappen aan stuurboord elkaar opvolgen. Ezelspinguïns spoeden zich in groep naar hun gezinnetjes in Gold Harbour.

 

Ezelspinguïns

Pijlsnel zoeven ze door het water, telkens opnieuw verschijnen ze net zoals dolfijnen in een sierlijke boog even boven water. Dat doen deze vogels om te kunnen ademhalen zonder aan snelheid in te boeten.

 

Op weg naar de uiterste zuidpunt van Zuid-Georgia blijven de betoverende landschappen aan stuurboord elkaar opvolgen

 

IJsbergen als kathedralen zo groots lijken in azuurblauwe poelen te baden terwijl ze traag aan het raam voorbijschuiven. Uit het verre Antarctica zijn ze afkomstig, wellicht hebben ze al een traject van enkele duizenden kilometer achter de rug. Vaak zijn de littekens van die lange tocht duidelijk zichtbaar. Smalle, parallelle geultjes getuigen van luchtbellen die onder water vrijkomen en langs het ijs schuren in hun vaart naar boven. Brede, overhangende randen zijn het resultaat van de golfslag die zonder ophouden aan de ijsberg vreet. Breekt een groot stuk van de ijsberg af, dan kantelt hij en komen al die littekens tevoorschijn.

 

De ezelspinguïns zitten er al enige tijd, te oordelen naar het bruine kleurtje dat het ijs begint te krijgen

Ezelspinguïns op ijsberg

Een van de ijsbergen lijkt wel een burcht met een monumentale poort. Op een andere, wigvormige ijsberg hebben zich een paar honderd ezelspinguïns gevestigd, zich niet bewust van hoe wankel hun tijdelijke thuishaven eigenlijk is. Ze zitten er al enige tijd, te oordelen naar het bruine kleurtje dat het ijs begint te krijgen.

 

Tegenwoordig geniet Cooper Island volledige bescherming. Ratten zijn er nooit geweest, pelsrobben zijn er nooit bejaagd

Cooper Island (voorgrond rechts)

Cooper Island markeert het meest oostelijke punt van Zuid-Georgia. Het kleine eiland, amper drie kilometer in doormeter, is in het verleden altijd genegeerd door ontdekkingsreizigers en robbenjagers. Gelukkig maar. Ratten zijn er nooit geweest, pelsrobben zijn er nooit bejaagd. Wellicht heeft het ruige klimaat daar iets mee te maken. Aan deze zijde van het eiland zie je alleen maar steile pieken, afgetopt met eeuwige sneeuw, die recht vanuit zee oprijzen. Tegenwoordig geniet het eiland volledige bescherming. Zeevogels gedijen er uitstekend.

De zon fonkelt ongestoord in het blauwe water, de hoge sluierwolken leggen haar geen duimbreed in de weg

Hamiltonbaai met Salomongletsjer

Dan daagt de Hamiltonbaai in al haar glaciale schoonheid op. In een wijde bocht komt het ongerepte witte tapijt van de Salomongletsjer van tussen de bergen tevoorschijn. Kale bergtoppen bedekt met kladden sneeuw verdringen elkaar op de oevers van die gestolde stroom. In de baai wachten diepblauwe ijsbergen geduldig het ogenblik van hun bevrijding af. De zon fonkelt ongestoord in het blauwe water, de hoge sluierwolken leggen haar geen duimbreed in de weg. De heiige lucht voegt zelfs een tikkeltje mysterie toe aan het grandioze decor.

 

Geleidelijk varen we nu de oudste geologische formatie van Zuid-Georgia binnen, ongeveer 170 miljoen jaar oud

Drygalski Fjord

Half drie is het wanneer we de ingang van Drygalski Fjord bereiken. Want wat we tot nu toe gezien hebben was alleen maar het voorspel. Geleidelijk varen we nu de oudste geologische formatie van Zuid-Georgia binnen, ongeveer 170 miljoen jaar oud. Alleen Cooper Islands doet het met zijn 200 miljoen jaar nog iets beter. Het is de enige fjord op het eiland, veertien kilometer lang. Naar Noorse normen een kneusje dus. Maar dat tempert onze begeestering niet. Want de flanken rijzen vierhonderd tot duizend meter boven onze hoofden uit en in de verte glanst een hagelwitte gletsjer.

 

De wind die ons tegemoet waait is ijskoud. Een katabatische wind noemt men dat

Ristinggletsjer

Vooraan op de boeg wordt het steeds kouder nu. Want de wind die ons tegemoet waait is ijskoud. Een katabatische wind noemt men dat, een valwind die ontstaat als gevolg van de afkoeling van de lucht boven de gletsjer. Door het contact met sneeuw en ijs wordt de lucht helemaal bovenaan almaar kouder en dus relatief gezien almaar zwaarder. Door de zwaartekracht begint die koude lucht naar beneden te glijden, hoe langer hoe sneller. Tot de luchtverplaatsing een forse wind geworden is die ijskoud rond onze oren giert.

Een oogverblindend schouwspel is het, dit vergletsjerd landschap zo te zien glinsteren onder een stralend blauwe hemel met enkel wat hoge sluierwolken

 

Hier en daar drijven kleine ijsschotsen in het water. Veel zijn het er niet, kennelijk heeft de gletsjer aan het hoofd van de fjord weinig last van afkalving. De gletsjer zelf zien we voorlopig nog niet, maar daar komt verandering in wanneer we een bocht naar rechts inzetten. Stukje bij beetje komt de Ristinggletsjer in zijn monumentaal decor tevoorschijn.

 

 

Een oogverblindend schouwspel is het, dit vergletsjerd landschap zo te zien glinsteren onder een stralend blauwe hemel met enkel wat hoge sluierwolken. Straks, tijdens de dagelijkse recap, zal expeditieleider David erop wijzen hoe uitzonderlijk deze ervaring was. Want het gebeurt uiterst zelden dat de kapitein de moeite neemt om voorbij deze bocht te varen. Doorgaans is dit deel van de fjord in een dichte mist gehuld zodat de gletsjer dichter benaderen nutteloos en zelfs uitermate gevaarlijk zou zijn.

 

 

Maar dat is nu dus niet het geval. Zonder aarzelen navigeert kapitein Alexey zijn schip tot zeer dicht bij de gletsjer – we kunnen hem bijna aanraken, bij wijze van spreken.

Ze kan meedogenloos zijn voor mens en dier, deze subpolaire natuur, maar nu worden we alleen maar bedwelmd door haar ontwapenende schoonheid

Mount Carse

Ze kan meedogenloos zijn voor mens en dier, deze subpolaire natuur, maar nu worden we alleen maar bedwelmd door haar ontwapenende schoonheid. Bedekt met eeuwige sneeuw steken de hoogste pieken scherp af tegen de blauwe lucht. Mount Carse is de onbetwiste vedette in deze regio, met zijn 2 331 meter overtreft hij alle andere toppen van het Salvesengebergte.

 

Pelsrobben

Keizeraalscholvers

Van tussen die bergen komen witte sneeuwtapijten tevoorschijn, soms ongerept, soms getekend door de sporen van sneeuwlawines. Onderaan monden ze uit in de korrelige structuur van ijskolommen en gletsjerspleten. Vaak ogen ze lichtblauw, wat erop wijst dat dit ijs al wat ouder is. Gevaar voor afkalven lijkt er niet te zijn, zo steil is het gletsjerfront niet. Grijze tot antracietkleurige rotsen vormen de wanden van de fjord. Vaak zijn daar nog de sporen van het schuren van de gletsjer op te zien. Het azuurblauwe zeewater ten slotte voegt zowaar een subtropisch accent toe aan dit universum van sneeuw, ijs en rotsen.

 

Zuidpoolstern

Sporen van het schuren van de gletsjer

Vaak zijn op de wanden van de fjord nog de sporen van het schuren van de gletsjer te zien

Keizeraalscholver

Zuidpoolstern

Hoe doods de omgeving ook lijkt, leven is hier wel degelijk aanwezig. Een dolfijn zwemt zonder kapsones voorbij, keizeraalscholvers hebben hun vaste stek op een kale rots dicht bij het water, pelsrobben liggen prinsheerlijk te soezen op de sneeuw aan de voet van het gletsjerfront, af en toe vliegt een stern of een sneeuwstormvogel rustig in zijn eentje voorbij.

 

Drygalski Fjord (richting open zee)

Aan alles komt een einde. Voorzichtig maakt de Magellan Explorer rechtsomkeer. Vier uur is het wanneer we de terugweg richting open zee inzetten. Nog voor het avondeten gaan we voor anker in een rustige baai bij het begin van de fjord. De nacht zal relatief rustig zijn, voor ons, maar ook voor de bemanning.

Morgen staat St. Andrews Bay op het programma, de grootste kolonie koningspinguïns, niet alleen van Zuid-Georgia, maar zelfs van de hele wereld. Hun aantal wordt op honderdvijftig- à tweehonderdduizend broedparen geraamd.

Top

Zondag 5 oktober | Ocean Harbour – St. Andrews Bay

Vijf uur. Er komt beweging in de Magellan Explorer. Het anker is gelicht, we zijn naar St. Andrews Bay onderweg. Het hoogtepunt van de reis zit er aan te komen.

Het ontgaat ons niet dat het schip een bocht van 180° ingezet heeft

 

Half zeven. Geleidelijk komt de kust van St. Andrews Bay in beeld. Het gebergte is grotendeels in nevelen gehuld, maar beneden op het antracietgrijze strand ontwaren we zelfs van op deze afstand ontelbare witte stippen. Mooi zo, de koningspinguïns zijn op de afspraak. Nu wij nog.

De teleurstelling is groot. Het hoogtepunt van de reis dreigt onze neus voorbij te gaan

Ocean Harbour

Maar het witte schuim op de golftoppen doet weinig goeds vermoeden. De buitentemperatuur bedraagt 4 °C, de gevoelstemperatuur neigt naar – 5 °C. Dat grote verschil is natuurlijk aan de felle wind te wijten. Straks zal het er dus om spannen. Want die wind zou de zodiaclandingen weleens in aanzienlijke mate kunnen bemoeilijken.

Wat we niet weten, is dat deze tegenslag straks een godsgeschenk zal blijken te zijn

Zeeolifanten

Kwart voor zeven. Het ontgaat ons niet dat het schip een bocht van 180° ingezet heeft. Minuten later deelt expeditieleider David via het PA-systeem mee dat de katabatische wind in de baai snelheden van 50 tot 60 knopen haalt, dat is 92 tot 111 km/u. In die omstandigheden is het gekkenwerk om te proberen zodiacs uit te zetten, en levensgevaarlijk op de koop toe. De landing in St. Andrews Bay wordt geschrapt, we gaan over op plan B – eerst Ocean Harbour bezoeken een kilometer of vijftien verderop, en daarna zien we wel.

 

 

Een beslissing waar we ons uiteraard bij moeten neerleggen, maar de teleurstelling is groot. Het hoogtepunt van de reis dreigt onze neus voorbij te gaan. Wat we niet weten, is dat deze tegenslag straks een godsgeschenk zal blijken te zijn. Want deze namiddag zullen we in St. Andrews Bay landen in weersomstandigheden waar je alleen maar van kan dromen.

 

Koningspinguïns met de voetjes lekker in de sneeuw

Pelsrob

Acht uur. De Magellan Explorer gaat voor anker in Ocean Harbour. Grote kolonies van pinguïns of andere dieren moeten we hier niet verwachten. Zijn historisch karakter, dat is het wat Ocean Harbour interessant maakt. Dat merken we meteen zodra we even voor negen voet aan wal zetten. Afgezien van de obligate zeeolifantenharem op het strand is er op het eerste gezicht niet veel leven te bespeuren. Al zullen we gaandeweg ontdekken dat er toch meer aan de hand is.

 

		Graven van zeelui

We volgen een klaterend beekje stroomopwaarts en kijken van op een hoogte over de vlakte uit. Sneeuw is er daar beneden nauwelijks te zien, dit is een zompig toendralandschap met veel mos en gras, en aan de kustlijn een dichte begroeiing van tussacgras. De baai is bij verre niet zo indrukwekkend als wat we voorheen al gezien hebben, maar intrigerende plekjes heeft ze wel.

Niemand heeft zich ooit de moeite genomen om zelfs maar de naam te vermelden van de arme stakkers die er begraven liggen

 

Zo staan er op een zompige helling een zevental helwitte kruisen. Graven van zeelui zijn dat, maar niemand heeft zich ooit de moeite genomen om zelfs maar de naam te vermelden van de arme stakkers die er begraven liggen – één uitzondering niet te na gelaten. En dat is het graf van de 46-jarige Carl Edvardsen die hier op 2 juli 1920 stierf.

Het oudste graf zou dat van Frank Cabrial zijn die hier in 1820 verdronk. Als robbenjager was hij hier al actief meer dan een eeuw voor de industriële walvisjacht zich op gang trok. Zijn kruis maakt tegenwoordig deel uit van de verzameling van het museum in Grytviken.

Eieren, kuikens, gestorven of verlaten jonge dieren, de nageboorten van zeezoogdieren, … de reuzenstormvogel lust het allemaal

Broedende reuzenstormvogel

In het tussacgras zit een reuzenstormvogel te broeden. Zorgvuldig waken we erover voldoende afstand te bewaren om zijn rust niet te verstoren. Maar het dier rustig observeren, dat kan wel. Een erg grote vogel is het, met een spanwijdte van bijna twee meter. Pinguïns en zeeolifanten zien hem liever gaan dan komen, want hij eet zowat alles en kan zich erg agressief gedragen. Eieren, kuikens, gestorven of verlaten jonge dieren, de nageboorten van zeezoogdieren, … hij lust het allemaal.

Met zijn sterke snavel kan hij zelfs de huid van aangespoelde walvissen openscheuren. Op die snavel bevindt zich overigens een buisje, waardoor hij tot de buissnaveligen gerekend wordt. Aangezien reuzenstormvogels veel zeewater drinken, moeten ze overtollig zout kunnen uitscheiden. Dat gebeurt precies via dat buisje. Lange tijd heeft het er voor de overleving van de soort niet goed uitgezien, maar sinds 2009 zijn ze aan een heropleving bezig.

Het gewei herinnert ons eraan dat hier in november 1911 de eerste rendieren vrijgelaten werden

Deel van een rendiergewei

Try-pot

Soms komt het verleden verrassend uit de hoek. Zoals nu, wanneer we plots op een stukje rendiergewei in het gras stoten. In Spitsbergen is zoiets doodnormaal, maar in Zuid-Georgia is het hoogst uitzonderlijk. Het herinnert ons eraan dat hier in november 1911 de eerste rendieren uit het Noorse Hemsedal vrijgelaten werden – drie mannetjes en zeven vrouwtjes. Het opzet was vrij simpel. Een beetje jagen als vrijetijdsbesteding en af en toe vers vlees in de pot voor de walvisvaarders, meer moest dat niet zijn.

Op de groei van de rendierenpopulatie stond geen rem meer

Dat ging goed zolang de dieren effectief bejaagd werden. Maar in de jaren zestig van de vorige eeuw hielden de walvisvaarders het voor bekeken. Met het gekende gevolg. Op de groei van de rendierenpopulatie stond geen rem meer. Zoals we intussen weten heeft de overheid daar werk van gemaakt en is het eiland sinds 2014 rendiervrij.

 

 

Midden het terrein staat een bakstenen gebouwtje met een golfplaten dak. Op weg daarheen stoten we op twee koningspinguïns. Ze lijken verdwaald te zijn en staan daar nu maar wat te staan, hun zwarte pootjes lekker in de sneeuw, op de enige plek waar hier sneeuw te vinden is, amper een paar vierkante meter groot.

Ooit stond hier een walvisstation met opslagtanks, werkplaatsen, woonruimtes en een flensplatform voor de verwerking van walviskadavers

Overblijfselen van het walvisstation

Het gebouwtje herinnert ons eraan dat hier ooit een walvisstation stond, met opslagtanks, werkplaatsen, woonruimtes en een flensplatform voor de verwerking van walviskadavers. Tegenwoordig zie je daar alleen nog wat roestige restanten van, her en der verspreid in het gras, en een eenzame try-pot in het ondiepe kustwater. Al in 1920 werd het station opgedoekt omdat het, vergeleken met de grotere stations van Stromness en Leith Harbour, niet rendabel was. Amper elf jaar was het station operationeel geweest. Het gros van de infrastructuur werd ontmanteld en naar Stromness verscheept.

Tussacgras heeft, als was het een hangende tuin, bijna het volledige dek van het stalen wrak ingenomen

Wrak van de Bayard

Nog zo’n relict uit die tijd is het wrak van de Bayard halfweg de baai. Een vrachtschip was dat, in 1864 met een stalen romp gebouwd om een lange levensduur te garanderen. Veertig jaar lang vervoerde het goederen overal ter wereld. Vanaf 1900 kreeg de Bayard een tweede carrière als kolenschip om de walvisvaarders in Zuid-Georgia van brandstof te voorzien.

Dat liep vlot tot in 1911 een hevige storm in de baai woedde. Het anker kwam los, de Bayard raakte op drift en strandde op de rotsen Daar bevindt hij zich nog altijd. Want het schip weer vlot trekken lukte niet, er hielp geen lievemoederen aan.

 

Keizeraalscholvers en …

… een kelpmeeuw op het wrak van de Bayard

Zodiacdriver Sergei wordt graag bereid gevonden bij de terugkeer naar de Magellan Explorer dicht langs het wrak te varen. Want daar heeft zich iets heel bijzonders voorgedaan. Tussacgras heeft, als was het een hangende tuin, bijna het volledige dek van het stalen wrak ingenomen. Zeer tot genoegen van een kleine kolonie keizeraalscholvers die er hun vaste stek van gemaakt hebben. Op het roestige wrak voelen ze zich perfect thuis. Weinig schepen kunnen op zo’n carrière bogen – het roestige scheepswrak is nu zowel een historisch artefact als een ecologische site.

 

Zuidpoolstern

Of we een nieuwe poging zullen ondernemen om in St. Andrews Bay te landen, is de vraag die ons nu bezig houdt. Dat de Magellan Explorer terug zuidwaarts vaart, is alvast een goed teken. Kennelijk houdt de expeditieleiding die optie nog altijd open.

Even voor een arriveren we in de baai. Geen kwartier later weerklinkt het verdict via het PA-systeem. Er staat nog altijd een flinke deining, meldt David, maar toch zullen we het erop wagen. De landing gaat door. De opluchting aan boord is groot.

Er is geen wolkje aan de lucht, de kale sneeuwpieken steken staalhard af tegen de blauwe hemel

St. Andrews Bay

Wat meer is, de dichte bewolking die vanmorgen over het gebergte hing, lijkt zich steeds meer op te lossen. Hier en daar hangen nog enkele nevels plagerig rond de hoogste toppen, maar die kunnen de pret niet bederven. Een grandioos decor is het, waar grotendeels met sneeuw bedekte pieken de horizon vullen. Samen vormen ze de Allardyce Range, de vijftig kilometer lange bergketen die de ruggengraat vormt van het centrale gedeelte van Zuid-Georgia. Onder meer Mount Paget maakt er deel van uit. Met 2 935 m is dat de hoogste berg van Zuid-Georgia en zelfs van het Verenigd Koninkrijk – meer dan twee keer zo hoog als de Schotse Ben Nevis.

Drie imposante gletsjers komen uit dat gebergte tevoorschijn

Buxtongletsjer met in de achtergrond (midden) de Nordenskjöld Peak

Drie imposante gletsjers komen uit dat gebergte tevoorschijn. Van links naar rechts zien we de Cookgletsjer, de Buxtongletsjer en de Heaneygletsjer. Helaas zijn ze alle drie in hetzelfde bedje ziek – ze trekken zich steeds verder van de kust terug en laten zo een enorme spoelzandvlakte achter. Dat is de koningspinguïns niet ontgaan. Gaandeweg hebben ze steeds meer terrein ingenomen. Waren er in de jaren twintig van de vorige eeuw slechts een duizendtal broedparen, dan zijn er dat nu honderdvijftig- tot tweehonderdduizend. We popelen om er van dichtbij mee kennis te maken.

Waren er in de jaren twintig van de vorige eeuw slechts een duizendtal broedparen, dan zijn er dat nu honderdvijftig- tot tweehonderdduizend

 

Even voor twee zet zodiacdriver Germán de eerste zodiac aan land. Weeral is dat geen sinecure, gezien het ondiepe water en de hevige deining. In volle vaart op een hoge golf surfend laat hij de rubberboot met een dof geluid op het licht hellende strand neerploffen. Amper hebben we voet aan wal gezet op het strand van vulkanisch gruis, of vier leden van de expeditiestaf loodsen de zodiac naar dieper water, klaar om naar de Magellan Explorer terug te keren.

 

Noordelijke reuzenstormvogel

Pelsrob

Dat het geen business as usual is, blijkt ook uit de uitvoerige briefing waarmee David ons op het strand onthaalt. Vijf risico’s verdienen onze bijzondere aandacht, benadrukt hij. Eén. De Magellan Explorer ligt niet zo rustig op het water als het lijkt, let op als je straks weer aan boord gaat. Twee. De deining op het strand bemoeilijkt de manoeuvres van de zodiacs aanzienlijk, pas dus op bij het in- en uitstappen. Drie. Wees op je hoede voor zeeolifanten, vaak zie je ze op dit grijze strand niet meteen liggen, maar ze kunnen gevaarlijk zijn als je te dichtbij komt en ze zich belaagd voelen. Vier. Pinguïns in de rui krijgen het snel op hun heupen, hou dus nog wat meer afstand dan gewoonlijk als je er zo eentje ziet. Vijf. De scouts hebben een leuk pad uitgezet, ongeveer twee kilometer lang, maar het kruist enkele beekjes boordevol glibberige keien. Daar je wandelstokken gebruiken is beslist geen overbodige luxe.

Inmiddels wordt het weer almaar beter. Er is geen wolkje aan de lucht, de kale sneeuwpieken steken staalhard af tegen de blauwe hemel. Onze vreugde kan niet op.

Op het hoogtepunt van het seizoen zullen deze zeeolifanten met ongeveer zesduizend zijn

Zeeolifanten

Op het vulkanische gruis van het strand liggen zeeolifanten te dutten. Enkele groepen van tientallen wijfjes rusten er, soms al met een jong aan hun zijde, en hier en daar een solitair mannetje dat het helaas zonder harem moet stellen. Maar het echte seizoen van de zeeolifanten is nog niet aangebroken. De komende weken zullen steeds meer wijfjes hier arriveren om aan land te bevallen. Op het hoogtepunt zullen ze met ongeveer zesduizend zijn. Ja, inderdaad, zesduizend.

 

Nordenskjöld Peak (links) en Mount Roots

Over de toendrabegroeiing lopen we verder landinwaarts. Enkele speelse pelsrobben zijn met elkaar aan het stoeien. Voorlopig blijft het onschuldig. Met opengesperde muil grauwen ze naar elkaar, zetten een hoge borst op, proberen elkaar te doen wijken, maar tot bijten komt het niet. Nog niet. Over enkele jaren, wanneer ze geslachtsrijp zullen zijn, zal het menens worden. Dan zullen ze bijna op leven en dood om een wijfje vechten.

 

Enkele speelse pelsrobben zijn met elkaar aan het stoeien. Voorlopig blijft het onschuldig

Pelsrobben

In de rui

Strikt genomen zijn dit kerguelenzeeberen. Bijna twee eeuwen lang zijn ze omwille van hun pels intensief bejaagd. Toch heeft de populatie zich van die slachtpartijen weten te herstellen. Dat bleek uit een wetenschappelijke telling in 2009. Met 3,5 miljoen waren ze toen in Zuid-Georgia. Nu loert er echter een ander gevaar om de hoek. Er is niet meer genoeg krill in het zeewater, waarschijnlijk het gevolg van de klimaatverandering. Maar ook de aangroei van de walvispopulaties kan een rol spelen, want die leven ook van krill en dat zijn echte schrokoppen. Krill vormt 80 % van het dieet van deze pelsrobben. De soort gaat er nu elk jaar zienderogen op achteruit.

 

Koningspinguïns

Bruine jager

Een klaterend riviertje met witte schuimkoppen scheidt ons van een uitgestrekte sneeuwvlakte. Daar zoeken honderden koningspinguïns koelte in de sneeuw. Maar kuikens zijn er niet te zien. Voor de kolonie moeten we elders zijn. Op de achtergrond rijst de piramidevormige Nordenskjöld Peak op, met zijn 2 355 m de hoogste berg van de omgeving. Iets ten noorden daarvan ligt Mount Roots met zijn twee toppen. Rechts in de verte zien we nog net de ongerepte sneeuw van de Heaneygletsjer.

We steken het riviertje over en volgen het pad dat de scouts uitgezet hebben. Dat brengt ons op een heuveltje ongeveer vijftig meter boven de omgeving. Naarmate we de top ervan naderen, komt de spoelzandvlakte van de gletsjers geleidelijk in beeld.

De immense schaal en het monumentale decor van deze plek doen alles verbleken wat we tot nu toe zagen

Cookgletsjer (links) en Buxtongletsjer

Natuurlijk hebben we koningspinguïns en hun kuikens eerder al gezien, met de duizenden zelfs. En toch happen we naar adem eenmaal we boven op de heuvel staan. Want wat we hier zien tart elke verbeelding. De immense schaal en het monumentale decor van deze plek doen alles verbleken wat we tot nu toe zagen.

Een enorme vlakte is het, helemaal met witte en bruine stippen bedekt, elke stip de buik van een koningspinguïn

Spoelzandvlakte van de Cookgletsjer en de Buxtongletsjer

 

Een enorme vlakte is het, helemaal met witte en bruine stippen bedekt, elke stip de buik van een koningspinguïn. Met tienduizenden staan ze daar te trompetteren en te piepen. De tientallen grote bruine vlekken herkennen we als evenzoveel crèches waar kuikens in een veilige omgeving grootgebracht worden. Zuidpoolkippen en jagers zijn dan nooit ver uit de buurt. Met onze verrekijkers zien we ze tussen de pinguïns scharrelen, op zoek naar prooi. En dat alles tegen het grandioze decor van het gebergte met zijn gletsjers. Want op deze vlakte monden zowel de Cookgletsjer als de Buxtongletsjer uit. In de verte aan de horizon ontwaren we nog net de sneeuwwitte top van Mount Brooker.

 

 

Maar het is niet alleen in de vlakte dat de koningspinguïns zich ophouden. Ook sommige hellingen hebben ze gekoloniseerd, vooral als er sneeuw ligt, want dat vinden ze leuk aan de pootjes. Indrukwekkende beelden geeft dat, met Nordenskjöld Peak en Mount Roots in de achtergrond. En een staalblauwe lucht met een paar sluierwolkjes.

Koningspinguïns zijn serieel monogaam. Dat betekent dat ze elk seizoen met slechts één partner paren, maar het jaar daarop kan dat een andere partner zijn. In ongeveer 70 % van de gevallen is dat effectief zo. Baltsen doen ze door met hun hoofd op en neer te bewegen, met hun vleugels te klapperen en luidop te trompetteren met hun bek loodrecht omhoog.

Net zoals keizerspinguïns leggen koningspinguïns het ei op hun poten en trekken ze er een huidplooi in hun onderbuik over

Spoelzandvlakte van de Heaneygletsjer

Eens het koppel gevormd is, werken ze samen om het ei uit te broeden en het kuiken te voeden. Een nest bouwen doen ze niet. Net zoals keizerspinguïns leggen koningspinguïns het ei op hun poten en trekken ze er een huidplooi in hun onderbuik over om het warm te houden, net zoals je een theemuts over een theepot trekt. Zowel mannetjes als wijfjes hebben zulke huidplooi, waardoor het onderscheid tussen beide geslachten erg moeilijk te maken is.

Bij het broeden wisselen beide ouders elkaar af. Terwijl de ene ouder broedt, trekt de andere de zee in om op voedsel te jagen, soms wekenlang. Is het jong uit het ei, dan brengt de jagende ouder ook voedsel voor het jong mee. Is het jong groot genoeg om zich zonder ouders te redden, dan gaan beide ouders er vandoor. Het jong voegt zich dan bij een van de crèches. Af en toe komen de ouders nog eens terug om hun jong te voeren.

Kadavertjes zijn dat van kuikens die het niet gehaald hebben, bijvoorbeeld omdat een orka of een zeeluipaard een van hun ouders te pakken gekregen heeft

Niet alle kuikens overleven de barre omstandigheden

Zuid-Georgische pijlstaarten

Dat loopt weleens verkeerd af. Want met dit prachtige weer zou je bijna vergeten hoe meedogenloos deze natuur kan zijn. Opvallend veel kleine, bruine vlekjes daarbeneden in de sneeuw herinneren ons daaraan. Kadavertjes zijn dat van kuikens die het niet gehaald hebben, bijvoorbeeld omdat ze de barre weersomstandigheden niet aankonden of omdat een orka of een zeeluipaard een van hun ouders te pakken gekregen heeft.

Naarmate de kuikens groeien, wordt hun bruine, donzige verenkleed geleidelijk door waterdichte veren vervangen. Hebben ze de leeftijd van drie tot vier jaar bereikt, dan zijn ze geslachtsrijp en klaar om te broeden. Al wachten ze daar meestal mee tot ze een jaar of vijf, zes zijn.

Geloof het of niet, zelfs pinguïns kunnen het koud hebben. Maar ze hebben een aantal trucs om warm te blijven

Geloof het of niet, zelfs pinguïns kunnen het koud hebben. Maar ze hebben een aantal trucs om warm te blijven. De zwarte kleur van hun veren, bijvoorbeeld. Die neemt extra veel warmte op van het zonlicht. Ook kunnen ze op de achterkant van hun poten en het puntje van hun staart balanceren zodat hun lichaam de koude grond zo min mogelijk aanraakt. Wordt het écht te koud, dan vergeten ze even dat ze op pikorde van elkaar horen te staan om burenruzies te vermijden. Gezellig schurken ze dan dicht tegen elkaar aan.

 

Het verenkleed moet perfect in orde zijn

Adeliepinguïn

Wekenlang foerageren op open zee deert pinguïns niet, achteraf weten ze steevast de weg naar hun kolonie en hun kuiken terug te vinden. Met dank aan hun uitstekend oriëntatievermogen. Toch laat dat hen heel uitzonderlijk weleens in de steek. Getuige de adeliepinguïn die hier een beetje beteuterd rond zich staat te kijken en zich afvraagt waar zijn soortgenoten zijn.

Kenmerkend voor adeliepinguïns is de witte ring rond hun ogen en hun kleine gestalte. Koningspinguïns zijn doorgaans anderhalve keer zo groot. Maar onderschat ze niet, want onder water halen adeliepinguïns snelheden tot 40 km/u.

Een albino is het niet, wel een witte morf – een individu dat zich door slechts één gen van de andere dieren van zijn soort onderscheidt

Reuzenstormvogel (witte morf)

Nog zo’n opvallende eenzaat is de reuzenstormvogel die zich aan de rand van de heuvel genesteld heeft. Waar we een reuzenstormvogel normaal met een bruin gevlekt verenkleed associëren, is dit individu helemaal wit. Een albino is het niet, wel een witte morf – een individu dat zich door slechts één gen van de andere dieren van zijn soort onderscheidt. In dit geval is dat het gen dat de kleur bepaalt.

 

De zeeolifant is moe

Half zes is het wanneer we ons tegen heug en meug uit deze betoverende omgeving losrukken. Maar het parcours is glibberig, voor je het weet lig je ruggelings op de grond in de modder. En dat is een groot probleem. Want als zelfs het minste zandkorreltje in een klittenband hier op een frons onthaald wordt, hoe moet dat dan met een jas waarvan de rug helemaal vol modder en guano zit?

Je hoeft je jas niet eens uit te trekken, voegt ze eraan toe, ga maar even in de hoek staan

Eens aan boord van de Magellan Explorer lacht expeditiestaflid Laura in de mudroom onze zorgen weg. Je hoeft je jas niet eens uit te trekken, voegt ze eraan toe, ga maar even in de hoek staan. Zonder aarzelen neemt ze de hogedrukreiniger ter hand en spuit jas en regenbroek brandschoon. Gelukkig blijft wat erin zit ongedeerd.

Een schitterende dag was het. Dat verdient een barbecue. Niet op het buitendek, zoals eerst gepland was, want de wind is nog altijd spelbreker. Wel binnen in het restaurant. Ook David noemt de omstandigheden in zijn dagelijkse recap uniek. Weinigen krijgen deze unieke plek op die manier te zien.

 

 

Morgen voormiddag voeren we een landing uit in Right Whales Bay. Wat de namiddag zal brengen, weet David nog niet. Zoals steeds hangt dat van het weer op de Scotiazee af. Normaal duurt de crossing naar de Falklandeilanden drie dagen, bij slecht weer is dat drie en een halve dag. Dat laatste zou betekenen dat we morgenmiddag reeds Zuid-Georgia achter ons moeten laten. Wait and see.

Top

Jaak Palmans
© 2025 | Versie 2025-12-08-14:00

Lees het vervolg in (5/6)

Doodsstrijd van een koningspinguïn