Doodsstrijd van een koningspinguïn

Verenigd Koninkrijk – Zuid-Georgia | Anno 2025

 

Maandag 6 oktober | Right Whale Bay – Willis Islands

 

 

Maandag 6 oktober | Right Whale Bay – Willis Islands

Een vertrouwd beeld is het intussen – besneeuwde bergtoppen rond een vredige baai en duizenden witte stippen op een antracietgrijs strand. Niets nieuws onder de zon, zo lijkt het. Wat we nog niet weten is dat dit onze eerste ervaring zal worden met enkele minder idyllische aspecten van het dierenleven op Zuid-Georgia. Want net zoals op de Afrikaanse savanne zijn er hier jagers en prooidieren en is wat wij als wreedheid ervaren hier dagelijkse kost.

Wat we nog niet weten is dat dit onze eerste ervaring zal worden met enkele minder idyllische aspecten van het dierenleven op Zuid-Georgia

Right Whale Bay – Mount Regulator

De baai die we naderen heet Right Whale Bay, dicht bij de noordwestelijke hoek van Zuid-Georgia, het strand waar we aan land zullen gaan heet Binder Beach. Dartele koningspinguïns klieven langs het schip door het water op weg naar hun vertrouwde kolonie. Het is half zeven in de ochtend, de buitentemperatuur bedraagt 1 °C, maar de kille wind maakt daar gevoelsmatig – 6 °C van.

 

Right Whale Bay – Koningspinguïns

Haar naam dankt de baai aan het feit dat hier veel zuidkapers gezien werden – right whales in het Engels. In de ogen van walvisjagers waren right whales goede walvissen, aangezien ze niet naar de zeebodem zonken zodra ze gedood waren.

 

 

Rechts rijst Mount Regulator op, slechts 655 m hoog, maar toch met een gracieus tapijt van eeuwige sneeuw bedekt. Die naam herinnert ons aan de Amerikaanse Regulator, een schip van pelsrobbenjagers dat hier in 1799 verging. De bemanning slaagde erin zich in tijdelijke onderkomens in leven te houden tot ze door een Brits schip opgepikt konden worden, samen met hun lading van 14 000 pelsrobbenhuiden. Tot in 1972 kon je hier op het strand nog altijd het boegbeeld van de Regulator zien liggen.

 

Zuidelijke reuzenstormvogel

Zuidpoolkip

Opmerkelijk is het grote aantal piepjonge pups in deze harem, sommige nog nat van het vruchtwater

Zeeolifanten

Ons is het vooral om de kolonie koningspinguïns te doen. Althans, dat dachten we. Want het zijn de zeeolifanten die meteen de show stelen. En dan hebben we het niet over de solitaire mannetjes waar we af en toe bijna over struikelen, maar wel over de vele tientallen wijfjes die op het strand liggen te soezen. Opmerkelijk is het grote aantal piepjonge pups in deze harem, sommige nog nat van het vruchtwater.

 

Pasgeboren jong

Waar we elders zagen dat de roofvogels nog enigszins terughoudend waren, tippelen ze hier onbeschroomd en zelfs agressief rond tussen de zeeolifanten en halen uit naar bijna elke pup die ze op hun pad ontmoeten. De moeders hebben er de handen mee vol om hun jongen te beschermen. Vooral het wijfje met de verse boreling krijgt het hard te verduren. Geregeld snauwt ze een opdringerige jager af, zodat die even terugdeinst. Heel even maar, dan waagt de roofvogel opnieuw zijn kans. Elders doen jagers zich ongestoord tegoed aan de nageboorte van een pup.

 

Moeder probeert haar jong te beschermen tegen bruine jager

Het schrokkerig gedrag van een reuzenstormvogel moet niet voor dat van een gier of een hyena onderdoen

Bruine jager en reuzenstormvogel doen zich te goed aan het kadaver van een zeeolifantenjong

Voor een reuzenstormvogel is het kadaver van een dode pup een heus feestmaal. Zijn schrokkerig gedrag moet niet voor dat van een gier of een hyena onderdoen. Koortsachtig pulkt hij met zijn lange, sterke snavel aan de ingewanden van het jong. Zijn kop ziet rood van het bloed. Tussen het schransen door houdt hij de omgeving nauwlettend in de gaten – een akelig beeld gezien dat bloedrode oog en de speekselslierten die uit zijn bek hangen. Een van de jagers zou ook graag aan deze smakelijke dis aanschuiven, maar daar wil de stormvogel niet van weten. Net zoals op de Afrikaanse savanne geldt ook hier een pikorde bij de roofdieren.

Met de vleugels wijd gespreid, de borsten tegen elkaar, de snavels wijd open staan ze daar te krijsen, te duwen, te wapperen, te bijten

Vechtende reuzenstormvogels

Dan krijgen twee reuzenstormvogels het met elkaar aan de stok. Waar ze precies over ruziën is van op deze afstand niet uit te maken, maar dat het om voedsel gaat, lijdt geen twijfel. En dat het er hard aan toe gaat, evenmin. Met de vleugels wijd gespreid, de borsten tegen elkaar, de snavels wijd open staan ze daar te krijsen, te duwen, te wapperen, te bijten. Een duidelijke winnaar lijkt het gevecht niet op te leveren.

 

Zuidpoolkippen

We zetten onze tocht naar de pinguïnkolonie verder. Met zo maar even 25 000 broedparen zijn ze, deze koningspinguïns. Vreemd genoeg zijn er geen kuikens te zien. Het zijn alleen maar volwassen pinguïns die zich hier ophouden.

 

 

Dat verandert geleidelijk naarmate we de voet van de berghelling naderen. Een breed uitwaaierende waterval klatert er van een plateau naar beneden. Het is daar, hogerop tegen de helling, dat de koningspinguïns met de duizenden zitten. Liefst van al met de pootjes in de sneeuw natuurlijk. Daar is het ook dat de crèches met de kuikens zich bevinden. Kennelijk zien ze tegen de klimpartij niet op. Is dat omdat ze beneden in de vallei een occasionele zondvloed uit de bergen duchten?

 

Crèche met kuikens van koningspinguïns

Kadaver van een kuiken dat slachtoffer werd van de barre omstandigheden

Hingen er vanmorgen nog wolken rond de bergtoppen, dan zijn die nu grotendeels verdwenen. Een schitterend zicht is het, die sneeuwwitte reuzen haarscherp afgetekend tegen de staalblauwe lucht. Dat zich heel af en toe nog een sluierwolkje rond een bergtop wikkelt, doet daar geen afbreuk aan. De weersomstandigheden zijn simpelweg fantastisch.

 

Koningspinguïn keert terug van de jacht

Zuidpoolsterns

 

Eerst zie je hun donkere kopjes met opengesperde bek in de wit schuimende branding opduiken

Koningspinguïns keren terug van de jacht

Leuk zijn de pinguïns die af en toe groepsgewijs uit zee tevoorschijn komen, met tien, twintig, dertig tegelijk. Eerst zie je hun donkere kopjes met opengesperde bek in de wit schuimende branding opduiken. Dan glijden ze op hun buik over het natte strand terwijl het zeewater zich even terugtrekt. Ze krabbelen overeind – wat niet makkelijk is op de gladde waterspiegel – schudden hun vacht meermaals droog en waggelen dan waardig als voorname heertjes samen naar de kolonie. Hun eerste bekommernis daar zal allicht het voeden van hun kuikens zijn.

Een zeeluipaard heeft een koningspinguïn te pakken gekregen

 

Intussen is er aan het strand bij de zeeolifanten iets bijzonders gebeurd. Een zeeluipaard heeft een koningspinguïn te pakken gekregen. Na de orka’s zijn de zeeluipaarden verreweg de gevaarlijkste roofdieren aan deze kust. Wat er zich precies afspeelt, kunnen we niet zo goed zien, omdat de worsteling zich grotendeels onder water afspeelt. Af en toe komt het angstige kopje van de pinguïn boven water, of zijn hulpeloze zwarte poten, of zijn bebloede witte buik. Dan weer is het de gevlekte huid van de zeeluipaard, of diens kop met de pinguïn in zijn muil. De koningspinguïn weert zich dapper, maar voor zijn overlevingskansen geven we geen cent. Al is de zeeluipaard niet in staat een dodelijke beet toe te brengen, hij zal proberen de pinguïn te verdrinken of hem te doden door hem heftig op het wateroppervlak te slaan.

 

Af en toe komt het angstige kopje van de pinguïn boven water, of zijn hulpeloze zwarte poten, of zijn bebloede witte buik

Zeeluipaard met koningspinguïn in zijn muil

Omdat het gevecht zich tussen ons en de zodiacs afspeelt kunnen we voorlopig niet naar het schip terugkeren. Mwah, zo erg vinden we dat nu ook weer niet. Want het spektakel fascineert ons mateloos. Intussen zijn ook ettelijke reuzenstormvogels en jagers op het water neergestreken. Ze hebben heel goed begrepen wat hier gaande is en wachten nu geduldig hun beurt af. Straks, als de zeeluipaard klaar is met zijn lunch, zullen deze roofvogels zich over de restjes van zijn maaltijd ontfermen.

Reuzenstormvogels en jagers zijn op het water neergestreken. Ze hebben heel goed begrepen wat hier gaande is en wachten nu geduldig hun beurt af

 

Eigenlijk is het een wonder van de natuur, deze zeeluipaard. Met zijn langwerpige, gestroomlijnde lichaam en zijn lange, vinachtige voorpoten glijdt hij pijlsnel door het water. Zijn kop doet een beetje aan die van een reptiel denken, zijn enorme kaken maken van hem een toppredator. Zeeluipaarden leven solitair, nooit zal je hen in een kolonie betrappen. Enkel om te paren zoeken ze kortstondig elkaars gezelschap op.

Wat de zeeluipaard zo bijzonder maakt, is zijn gebit. Geen enkel ander zoogdier combineert beide functies van het gebit

Zeeolifanten en koningspinguïns die terugkeren van de jacht

Wat dit roofdier zo bijzonder maakt, is zijn gebit. Enerzijds beschikt hij over zeer scherpe hoektanden en snijtanden die hij net zoals roofdieren aan land gebruikt om prooien te grijpen en te verscheuren. Anderzijds beschikt hij over kiezen die perfect in elkaar schuiven zodat ze als een zeef fungeren. Daarmee kan hij krill uit het water zeven. Geen enkel ander zoogdier combineert beide functies van het gebit.

 

 

Moeten wij zelf voor dit roofdier beducht zijn? Aanvallen op mensen zijn zeer zeldzaam, maar ze komen voor. Zo rapporteert Shackleton al over een incident toen ze eind 1915 op het zee-ijs kampeerden. Thomas Ordes-Lees, een van zijn bemanningsleden, werd door een zeeluipaard achternagezeten. Frank Wild, een ander bemanningslid, zag zich genoodzaakt het 500 kg zware roofdier neer te schieten.

 

Mount Regulator

Recenter, in 1985, werd de Schotse ontdekkingsreiziger Gareth Wood tweemaal door een zeeluipaard in zijn been gebeten. Zijn reisgezellen konden hem ontzetten door het dier herhaaldelijk tegen het hoofd te schoppen.

Voor de 28-jarige marien biologe Kirsty Brown liep de ontmoeting met een zeeluipaard fataal af

Maar in 2003 liep voor de 28-jarige marien biologe Kirsty Brown de ontmoeting met een zeeluipaard fataal af. Ze was aan het snorkelen in de buurt van het Britse Rothera Research Station op Antarctica toen een zeeluipaard haar aanviel en haar minutenlang tot zestig meter diep onder water sleurde. Collega’s wisten haar lichaam te bergen, maar de intensieve reanimatiepogingen draaiden op niets uit.

 

 

Uiteindelijk weten de zodiacdrivers ons toch aan boord van hun rubberboten te loodsen. Op dat ogenblik is het gevecht – of moeten we zeggen de doodsstrijd van de koningspinguïn? – al minstens twintig minuten bezig. En voorlopig is het einde nog niet in zicht.

 

Vertrek uit Right Whale Bay

Terwijl we naar de Magellan Explorer terugkeren, verbazen we ons eens te meer over deze verbluffende omgeving en over de perfecte omstandigheden waarin we ervan kunnen genieten. Eens we aan boord zijn omhullen wolken enkele van de mooiste bergtoppen. Geeft niet, we hebben er ten volle van kunnen genieten.

 

 

En nu? Hebben we nog voldoende tijd om een bezoekje te doen, of moeten we Zuid-Georgia achter ons laten en full speed koers zetten naar de Falklandeilanden? Lang laat het antwoord niet op zich wachten, want David schudt een verrassing uit zijn mouw. We zullen nog even de Willis Islands aandoen. Een archipel met een dertigtal eilandjes is dat, net voorbij het westelijke uiteinde van Zuid-Georgia.

 

 

Lange tijd mocht deze eilandengroep niet eens bezocht worden. Ze zijn nog maar net vrijgegeven, wat maakt dat wij de eersten zullen zijn om ze te bezoeken. Befaamd zijn ze vooral voor hun populaties van macaronipinguïns, al zullen die er waarschijnlijk nog niet zijn, weet David, omdat ze normaal pas eind oktober komen. Albatrossen daarentegen zullen er naar verwachting wel zijn.

Aan land gaan zal niet kunnen, daar zijn deze kusten veel te steil voor. Maar tussen de eilanden cruisen kan uiteraard wel. Zo vangt David twee vliegen in één klap – nog een laatste leuke ervaring opdoen zonder daar veel tijd in te moeten investeren.

 

 

Gaandeweg komt na de lunch Bird Island in beeld, in 1775 door kapitein Cook zo genoemd omdat hij er enorme aantallen vogels op waarnam. Gelukkig is dat nog altijd zo, want het eiland is al die tijd rattenvrij gebleven. Prince House, het onderzoeksstation dat er vanaf 1958 uitgebouwd werd, richt zich op biologisch onderzoek, met name op albatrossen en zeezoogdieren. Nog steeds is het naast King Edward Point de enige permanent bemande plek in Zuid-Georgia.

Tijdens het vijftigjarige jubileum werd op het eiland een grijskopalbatros aangetroffen die daar precies vijftig jaar geleden geringd was

 

Albatrossen ringen en opvolgen maakt deel uit van hun takenpakket. Groot was dan ook de vreugde toen ze in 2008 tijdens het vijftigjarige jubileum een grijskopalbatros op het eiland aantroffen die daar precies vijftig jaar geleden geringd was. Een andere albatros wist dan weer te verbazen door in Australië op te duiken, hier meer dan tienduizend kilometer vandaan.

 

De Willis Islands zijn nog maar net vrijgegeven, wat maakt dat wij de eersten zullen zijn om ze te bezoeken

Bigua-aalscholver

Grijskopalbatros

Even voor twee verschijnen de Willis Islands aan de horizon. Vormeloze bruine silhouetten zijn het, die uit vaalzwart zeewater oprijzen en donker afsteken tegen de dichtbewolkte grijze lucht. Sommige eilanden zijn weinig meer dan piepkleine rotspunten. Main Island, het grootste eiland, met twee toppen van boven de vijfhonderd meter, zit bijna helemaal in wolken verscholen. Niet meteen uitnodigend, na alles wat we tot nu toe al hebben mogen meemaken.

 

 

Maar naarmate we dichterbij komen verdwijnt die negatieve perceptie als sneeuw voor de zon. Tientallen, misschien zelfs honderden albatrossen dobberen op het water. Bij nader toezien blijken het zowel wenkbrauwalbatrossen als grijskopalbatrossen te zijn. Talloze ijsbergen drijven bezuiden de eilanden. Soms zijn dat zelfs behoorlijk grote tafelijsbergen.

 

Tientallen, misschien zelfs honderden albatrossen dobberen op het water. Bij nader toezien blijken het zowel wenkbrauwalbatrossen als grijskopalbatrossen te zijn

 

Gaandeweg wordt ook duidelijk wat zich op de begroeide hellingen afspeelt. Want kapitein Alexey laat de Magellan Explorer verrassend dicht langs de eilanden varen. Hopelijk beschikt hij over betrouwbare dieptekaarten.

Op de rotsachtige hellingen, te midden van een dichte begroeiing van pollengras, hebben honderden albatrossen hun broedplaatsen ingenomen

 

Daar, op de rotsachtige hellingen, te midden van een dichte begroeiing van pollengras, hebben honderden albatrossen hun broedplaatsen ingenomen. Sommige zitten op hun typische moddertorentjes wat voor zich uit te kijken, sommige zijn aan het baltsen, sommige zijn al aan het broeden. Maar kuikens zijn er nog niet te zien. Zelfs marien bioloog John is ervan onder de indruk. Als wetenschapper heeft hij van 2016 tot 2018 op het naburige Bird Island gewerkt en overwinterd, waar hij zeeolifanten en pelsrobben bestudeerde. Van 2018 tot 2019 was hij op King Edward Point met pelsrobben, albatrossen, reuzenstormvogels en zeeolifanten aan de slag. Maar zoveel albatrossen samen heeft hij op de Willis Islands nog niet gezien.

 

Wenkbrauwalbatrossen op hun nest in het tussacgras

Het zijn overigens niet alleen de vertrouwde wenkbrauwalbatrossen die hier zitten, er is ook een kolonie grijskopalbatrossen neergestreken. Hun naam danken ze aan hun asgrauwe kop en nek. Ze zijn iets kleiner dan de wenkbrauwalbatrossen. Meer nog dan andere albatrossen foerageren ze op open zee waar ze vooral achter inktvissen aan gaan. Al kan je ze op vrijwel alle subantarctische eilanden aantreffen, toch is de soort bedreigd. Er is sprake van een afname met 30 tot 40 % over een periode van 90 jaar. Vooral de illegale en niet-gereguleerde visserij wordt met de vinger gewezen.

Toch is de grijskopalbatros als soort bedreigd. Er is sprake van een afname met 30 tot 40 % over een periode van 90 jaar

Grijskopalbatrossen

Zuidpoolkippen hebben dan weer de kale rotsen onderaan de hellingen opgezocht. Ook een occasionele keizeraalscholver laat er zich opmerken. Maar de macaronipinguïns laten het voorlopig nog afweten. Op hen is het nog enkele weken wachten.

 

Grijskopalbatrossen

Voorzichtig loodst kapitein Alexey zijn schip door Heron Passage, een nauwe doorgang tussen Vaughan Island en Trinity Island die voor ons schip gevaarlijk smal oogt. Al maakt de felle wind het erg koud op de boeg, dit willen we niet missen. Expeditiestaflid Tennessee begeleidt het gebeuren met het nodige pathos. Op de boeg heeft hij een luidspreker geïnstalleerd. Via zijn smartphone laat hij er gepaste muziek uit weerklinken – Richard Wagners Ritt der Wal­kü­ren bij het naderen, Johann Strauss’ An der schönen blauen Donau zodra we er veilig doorheen zijn.

Als een zwerm muggen vliegen tientallen albatrossen boven onze hoofden, een schouwspel dat je elders zelden ziet

 

De zon breekt nu door de wolken, het wordt merkbaar warmer. Zuidpoolkippen scharrelen over de zwarte rotsen. In de verte zwemt een groepje ezelspinguïns terug naar zijn kolonie, waar die zich ook moge bevinden. Als een zwerm muggen vliegen tientallen albatrossen boven onze hoofden, een schouwspel dat je elders zelden ziet. Her en der drijven ijsbergen, groot en klein.

 

 

Kwart voor vier. Kapitein Alexey wendt de steven naar het noordwesten. Zuid-Georgia laten we nu definitief achter ons. Met weemoed denken we terug aan het prachtige weer waarvan we genoten hebben, het verbluffende decor van het onbewoonde eiland, de overweldigende dierenwereld. Een ervaring die met niets anders te vergelijken is.

 

Met weemoed denken we terug aan het prachtige weer, het verbluffende decor van het onbewoonde eiland, de overweldigende dierenwereld

 

Tijdens zijn dagelijkse recap beklemtoont David het nogmaals. Een twintigtal expeditiecruises heeft hij nu al naar Zuid-Georgia begeleid, maar wat het weer betreft was dit zijn mooiste.

 

 

 

 

 

Wat we nu voor de boeg hebben is een tocht van 740 zeemijl naar de Falklandeilanden. Daar zullen we twee en een halve tot drie dagen voor nodig hebben. Westwaarts doe je nu eenmaal langer over hetzelfde traject dan oostwaarts. Dat is aan die eeuwige westenwind te wijten die je constant tegenwerkt. Maar er is ook goed nieuws. De golven zullen niet hoger zijn dan 2,5 m. Een vlakke zee dus, besluit David. Of wij dat de komende dagen ook zo zullen ervaren valt nog af te wachten.

 

 

Ook niet onbelangrijk – vannacht zetten we de klok één uur vooruit, wat een uurtje extra nachtrust betekent. Daar heeft niemand bezwaar tegen.

Laat het rollen en het stampen van het schip nu maar beginnen.

Top

Jaak Palmans
© 2025 | Versie 2025-12-12 15:00

Lees het vervolg in (6/6)

Don't mention the war!