Tripolitanië
Libië – Kuststrook | Anno 2005
Sabratha
Sabratha
Op de noordwestkust van het huidige Libië waren het niet de Grieken maar de Feniciërs die er vanaf de 7e eeuw v.Chr. kolonies stichtten – Oea, Lepcis en Sabratha. Vrij snel groeiden de drie steden uit tot belangrijke handelscentra. Ze kregen de naam Tripolitana, het gebied van de drie steden, en hun inwoners werden Puniërs genoemd
Het 24 m hoge mausoleum van Bes uit de 2e eeuw v.Chr. in Sabratha is het enige monument dat nog aan de Punische cultuur herinnert |
|
Met de Romeinen kwamen de tempels, de theaters en de badhuizen naar Sabratha |
|
|
|
Een van die badhuizen was uitmuntend gelegen en keek over de zee uit
Het badhuis kon zich beroemen op prachtige vloermozaïeken
Al lag het zeeniveau vόόr de aardbeving van 365 lager dan nu, toch moet het uitzicht ook toen schitterend geweest zijn, met in de verte de tempel van Isis
Sabratha zag Isis als beschermgodin van de zeevaarders. Logisch dus dat deze tempel uit de 1e eeuw v.Chr. zich op een platform boven de branding bevond en de naderende zeevaarders reeds van ver verwelkomde
De welvaart van Sabratha blijkt ten overvloede uit het theater voor vijfduizend toeschouwers dat in 190 gebouwd werd. Met zijn diameter van 95 m was dit ooit het grootste theater van Noord-Afrika
De verbluffende achterwand van drie verdiepingen was werkelijk uniek – twintig meter hoog, met 108 zuilen met fijn uitgesneden kapitelen. Geen enkel Romeins theater kon daar tegenop
Opvallend zijn ook de marmeren bas-reliëfs op de wand aan de voorkant van het podium. Zo is er een voorstelling van de drie Gratiën en het oordeel van Paris, een bekend thema uit de Griekse mythologie
Of de negen muzen, elk met hun eigen muziekinstrument
Een acteur lijkt een aandachtige toehoorder te zijn in de school der redenaars |
|
Centraal staat een personificatie van Sabratha en Rome. Hun rechterhanden zijn verstrengeld, als symbool van de harmonie tussen de stad en het rijk |
Na bijna twee eeuwen maakte de beruchte aardbeving van 365 een einde aan alle activiteiten |
|
|
Lepcis Magna
Van de drie steden van Tripolitana was Lepcis Magna zonder twijfel de belangrijkste. Ze werd in de 7e eeuw v.Chr. door Fenicische zeevaarders gesticht en groeide uit tot één van de juwelen van het Romeinse rijk. Op haar hoogtepunt was Lepcis Magna met haar honderdduizend inwoners één van de grootste steden van het rijk
|
Een imposante triomfboog herinnert aan het bezoek van keizer Septimius Severus in 203 n.Chr. aan zijn geboortestad |
|
In feite is het geen triomfboog, maar een tetrapylon, een gebouw van 40 bij 40 meter en 20 meter hoog, met een poort aan elk van de vier zijden. De driehoekige, spits uitlopende bouwelementen doen aan het Punische mausoleum van Bes in Sabratha denken
De triomfboog was langs buiten bekleed met bewerkt marmer |
|
Binnen in de koepel zijn op de vier hoeken arenden afgebeeld, een symbool van het Romeinse rijk |
De reusachtige thermen van keizer Hadrianus (127 n.Chr.) waren de grootste van Afrika, op die van Carthago na. Alle zalen waren symmetrisch in tweevoud uitgebouwd, zodat mannen en vrouwen volledig gescheiden van elkaar hun gang konden gaan. Want Hadrianus had een wet uitgevaardigd die gemengd baden verbood
Zulke publieke badhuizen vormden het centrum van het sociale leven in Lepcis Magna. Hier kwam men niet alleen om zich te verfrissen, maar vooral ook omwille van het sociale contact. Voor de laatste nieuwsjes en de sappigste roddels moest je in het badhuis zijn
Het laconicum, de droge zweetruimte, was sterk vergelijkbaar met een hedendaagse sauna |
|
De hete lucht werd via tubuli of holle bakstenen naar boven gevoerd, waardoor ook de muur verwarmd werd |
De tegelvloer van het laconicum rustte op pilaartjes van bakstenen, zodat de ovens hete lucht onder de vloer konden blazen. Zulke constructie werd hypocaustum genoemd
Zelfs de latrines waren in de eerste plaats een sociale bedoening, met 48 marmeren zitplaatsen netjes naast elkaar. Voor de spoeling werd het water van de aanpalende badzalen gebruikt
|
Het enorme forum, 100 m lang en 60 m breed, was door een hoge muur van hardsteen omgeven |
|
Een imposante zuilengang omringde het plein. Lodewijk XIV liet meer dan 600 van die marmeren zuilen als oorlogsbuit naar Frankrijk overbrengen, onder meer om ze in Versailles te gebruiken
Medaillons met de afbeelding van het hoofd van Medusa sieren de arcaden. Haar mooie haardos was door de godin Athene bij wijze van straf in een nest kronkelende gifslangen veranderd. Wie Medusa in de ogen keek, versteende ter plaatse
Ongewoon was het niet om zo’n kop als ornament op een gebouw aan te brengen. De verlammende werking van Medusa’s blik volstond om kwade krachten af te weren
Wat deze hoofden echter bijzonder maakt, zijn de hartvormige pupillen van de ogen
De basiliek, een enorm gebouw van 95 bij 35 meter, deed dienst als markthal, beursgebouw en rechtszaal. Vanaf de 4e eeuw zouden christenen het architecturale plan van de basiliek overnemen om er hun kerken mee te bouwen
Bacchus te midden van de druivenranken siert de zuilen in de noordelijke apsis van de basiliek |
|
Dolfijnen sieren de massieve poten van marmeren toonbanken op de vismarkt. Eén van de dolfijnen blijkt zelfs een octopusje te verschalken |
Op de restanten van de aanlegsteigers van de haven zijn nog de gaten te zien waarin kranen verankerd konden worden
|
Een thematische wegwijzer toont geïnteresseerde bezoekers de weg naar de bordelen |
|
Een populair symbool was het fascinum, meestal in de vorm van een fallus op poten die ejaculeert in het boze oog. De viriele kracht van de rechtopstaande fallus vormde een bescherming tegen de kwade krachten van het boze oog. Van het fascinum ging dus een soort betovering uit. We danken er woorden zoals ‘fascineren’ en ‘fascinatie’ aan
|
Een licht hellende straat voert naar het theater |
|
Het theater is in het jaar 1 of 2 gebouwd. Op de tribunes konden vijfduizend toeschouwers plaatsnemen. Voor de toeschouwers moet het uitzicht overrompelend geweest zijn
Het enorme podium is 87,60 m breed. Daarboven rijst een toneeldecor op van drie verdiepingen met afwisselend galerijen en balkons en een gevel van Korinthische zuilen
VIP’s namen vooraan in een speciale ruimte plaats, waar een heuphoog muurtje hen van het plebs scheidde. Beneden waren er twee ingangen voor het publiek, bovenaan vijf
|
|
|
Het amfitheater, een ovalen structuur van 57 bij 47 meter, werd voltooid in 56 n.Chr. Het bood plaats aan zestienduizend toeschouwers. De stadselite nam plaats op de eerste rijen, bij voorkeur aan de zuidoostkant, want daar zorgde een zacht zeebriesje doorgaans voor wat verkoeling
Via twee ingangen konden wilde dieren, gladiatoren en veroordeelde criminelen de scène betreden
Pronkvilla’s aan de kust
Zo groot was de uitstraling van Lepcis Magna dat aristocraten er aan de kust somptueuze villa’s gingen bouwen. Uitmuntende vloermozaïeken waren het prestigeobject bij uitstek waarmee de allerrijksten elkaar probeerden te overtroeven, zoals deze mozaïeken uit Villa Nilus, de villa met de Nijlmozaïek
Villa Orpheus ontleent haar naam aan de beroemde mozaïek met de voorstelling van Orpheus. De Griekse mythologie leert ons dat hij de lier zo vaardig kon bespelen dat hij dieren en bomen kon doen dansen met zijn muziek
De beroemdste van deze pronkvilla’s is allicht Villa Zliten. In de eetzaal trof je een vloer aan met zestien prachtige panelen. Acht daarvan bevatten mozaïeken met afbeeldingen van vissen en andere zeedieren. Die zijn uiterst secuur en gedetailleerd weergegeven
Een bandmozaïek toont ons hoe het er eertijds in het amfitheater aan toeging. Bijvoorbeeld een gevecht tussen een beer en een stier, aan elkaar geketend zodat ze elkaar niet konden ontlopen. Of openbare terechtstellingen waarbij criminelen of opstandelingen voor de wilde dieren geworpen werden
Nog verfijnder is de ronde mozaïek met afbeeldingen van vogels en andere dieren in een boom. De gehanteerde techniek, opus vermiculatum, stelt de kunstenaar in staat om met minuscule steentjes contrasten te creëren en zo de contouren rond de figuren te benadrukken
De vier seizoenen vormden een klassiek thema voor Romeinse vloermozaïeken. Zo ook in Villa Zliten. Centraal zijn de winter, de herfst, de lente en de zomer in wijzerzin weergegeven, te midden van vijf panelen met inlegwerk van marmer
|
De aardbeving van 365, de val van Rome in 476, de invallen van Berbers en Vandalen deden de welvarende steden geen goed |
|
Nadat de Arabieren omstreeks 650 op het toneel verschenen waren, werden de ruïnes van Sabratha en Lepcis Magna aan hun lot overgelaten. Van de drie illustere steden van Tripolitana blijft tegenwoordig alleen de minst beduidende over, namelijk Oea. Die overleeft onder de naam Tripoli als hoofdstad van Libië
Jaak Palmans
© 2025 | Versie 2025-08-24 14:00